Wabi Sabi: de Japanse filosofie die je anders laat kijken naar ouder worden

Wabi Sabi (niet te verwarren met wasabi!) bestaat al eeuwen en vindt zijn oorsprong in Japan. Het is een levensfilosofie die draait om de schoonheid van imperfectie, eenvoud en vergankelijkheid. Klinkt misschien wat abstract? Toch is het verrassend praktisch. Juist in een wereld waarin we voortdurend streven naar perfectie, kan Wabi Sabi een verademing zijn. Misschien zelfs een tegengif. Want deze eeuwenoude filosofie nodigt je uit om niet langer te vechten tegen de tijd, maar haar juist te omarmen.

Vraag een willekeurige Japanner wat Wabi Sabi precies is, en de kans is groot dat je geen eenduidig antwoord krijgt. Het begrip is moeilijk in woorden te vatten. Niet omdat het ingewikkeld is, maar juist omdat het verweven is met de Japanse manier van leven. Wabi Sabi is geen theorie of methode, maar een manier van kijken. Het draait om eenvoud. Om ruimte laten voor het onvolmaakte. Om het besef dat niets blijvend is en dat juist daarin schoonheid schuilt. Een scheef handgemaakt kopje, een verweerde houten tafel of een oude kimono die met zorg is gerepareerd: volgens Wabi Sabi worden voorwerpen niet minder mooi doordat ze ouder worden. Integendeel. Ze vertellen een verhaal. Die gedachte staat haaks op de westerse neiging om alles zo lang mogelijk nieuw, strak en perfect te houden. Waar wij vaak streven naar symmetrie en foutloosheid, ziet Wabi Sabi karakter in de kleine oneffenheden die de tijd achterlaat.

Wabi Sabi en de natuur

De natuur vormt de grootste inspiratiebron voor Wabi Sabi. Daar is niets statisch. Alles verandert voortdurend. Seizoenen wisselen elkaar af, bloemen bloeien en verwelken, bladeren verkleuren en vallen uiteindelijk van de bomen. Geen enkel moment blijft hetzelfde. Neem een koperen plaat. Door de jaren heen oxideert het metaal en ontstaat een prachtige blauwgroene patina. Wat voor de één een teken van verval is, ziet Wabi Sabi als een verrijking. De tijd voegt iets toe. Ook een eeuwenoude boom is niet minder mooi dan een jonge boom. Integendeel. Zijn grillige stam, diepe groeven en verweerde bast vertellen het verhaal van stormen die hij heeft doorstaan en seizoenen die hij heeft meegemaakt. Eigenlijk brengt Wabi Sabi je weer in contact met de schoonheid van het alledaagse. Niet voor niets is de natuur één van de belangrijkste pijlers binnen deze levensfilosofie. De natuur leeft volledig in het moment. Een boom piekert niet over gisteren en maakt zich geen zorgen over morgen. Hij groeit, bloeit, laat los en begint opnieuw. Misschien kunnen wij daar nog iets van leren.

Wabi Sabi en ouder worden

Maar hoe vertaal je Wabi Sabi naar de vergankelijkheid van je eigen schoonheid? Dat is misschien wel de grootste uitdaging. We leven in een tijd waarin we niet uitgepraat raken over hoe we ons jonger kunnen voelen en er jonger uit kunnen zien. Rimpels worden weggewerkt, grijze haren geverfd en de cosmetische industrie groeit ieder jaar verder. Natuurlijk is er niets mis met goed voor jezelf zorgen. Maar ergens lijken we vergeten te zijn dat ouder worden geen fout in het systeem is. Het ís het systeem. We verrimpelen nu eenmaal met het klimmen der jaren. Onze huid verandert, ons lichaam verandert en ook onze rol in het leven verandert. Dat hoort bij de natuurlijke levenscyclus, net zoals de lente uiteindelijk plaatsmaakt voor de zomer, de herfst en de winter.

Een geleefd leven

Juist het besef dat niets eeuwig duurt, maakt het leven waardevol. Als we voor altijd jong zouden blijven, zouden we de tijd waarschijnlijk veel minder koesteren. Vergankelijkheid geeft betekenis. Bovendien brengt ouder worden iets met zich mee wat geen crème of behandeling kan bieden: levenservaring. Zelfkennis. Veerkracht. Karakter. De littekens, rimpels en grijze haren die we zo graag proberen te verbergen, zijn eigenlijk de zichtbare sporen van een geleefd leven. Is het niet doodvermoeiend om je voortdurend vast te klampen aan jeugdigheid, symmetrie en volmaaktheid? Een strijd te voeren die uiteindelijk niemand kan winnen?

Sereniteit

Wabi Sabi nodigt je uit een ander pad te kiezen. Dat van sereniteit en tevredenheid. Van zachter worden in plaats van harder vechten. Binnen de Japanse cultuur bestaat ook het begrip fushime, letterlijk de knoest van een bamboestengel. Zo’n knoest markeert een overgang, een punt waarop de bamboe verder groeit. Ook in een mensenleven zijn er zulke knooppunten: een geboorte, een verhuizing, het moederschap, een scheiding, de overgang of het ouder worden. In Japan worden dit soort overgangen vaak bewust gemarkeerd met rituelen of ceremonies om de volgende levensfase welkom te heten. Als je het leven volledig leert accepteren – met alle knoesten die daarbij horen – ontstaat er ruimte voor een andere vorm van schoonheid. De schoonheid van echtheid.