Tuinieren: 7 voordelen voor je fysieke én mentale gezondheid

De natuur is helend. Alleen al als je er vanuit een kamer naar kijkt, zo heeft onderzoek uitgewezen. Het zal je niet verbazen dat tuinieren voordelen voor je gezondheid heeft. Maar niet alleen omdat je tijd doorbrengt in de buitenlucht. Hieronder vind je 7 redenen waarom tuinieren gezond is.

Waarom natuur zo’n krachtig medicijn is

Een van de bekendste onderzoeken naar de helende werking van natuur werd in 1984 gepubliceerd door de Amerikaanse onderzoeker Roger Ulrich. Hij ontdekte dat patiënten die na een galblaasoperatie uitzicht hadden op bomen sneller herstelden, minder pijnstillers nodig hadden en eerder uit het ziekenhuis werden ontslagen dan patiënten die uitkeken op een bakstenen muur. Sindsdien is veel vervolgonderzoek gedaan. Zo blijkt uit studies dat mensen die in een groene leefomgeving wonen gemiddeld minder stress ervaren, vaker bewegen, minder vaak depressieve klachten ontwikkelen en zich gezonder voelen. Ook Nederlandse onderzoeken laten zien dat groen in de woonomgeving samenhangt met een betere fysieke en mentale gezondheid. Wetenschappers verklaren dit onder andere met de Attention Restoration Theory. Volgens deze theorie vraagt de natuur onze aandacht op een zachte, moeiteloze manier. Daardoor krijgt het overbelaste brein de kans om te herstellen van alle prikkels, schermen en verplichtingen van het dagelijks leven.

1. Je hart blijft gezonder

Tuinieren is een vorm van matig intensieve lichaamsbeweging. Denk aan spitten, harken, planten, snoeien of onkruid wieden. Hierdoor stijgt je hartslag zonder dat het voelt als sporten. Uit een grote studie, gepubliceerd in het British Medical Journal, blijkt dat regelmatig tuinieren samen met andere dagelijkse lichamelijke activiteiten het risico op hart- en vaatziekten en beroertes kan verlagen. Vooral bij ouderen blijkt tuinieren samen te hangen met een langere levensverwachting. Het mooie is dat tuinieren vaak langer wordt volgehouden dan sporten, simpelweg omdat het als plezierig wordt ervaren.

2. Je verbrandt ongemerkt flink wat calorieën

Hoewel tuinieren ontspannen voelt, is het verrassend intensief. Een uur schoffelen, harken of planten kan afhankelijk van je lichaamsgewicht tussen de 250 en 400 kilocalorieën verbranden. Daarmee is tuinieren vergelijkbaar met stevig wandelen of rustig fietsen. Bovendien gebruik je tijdens het tuinieren vrijwel je hele lichaam. Je squat, tilt, strekt, draait en loopt voortdurend, waardoor verschillende spiergroepen worden aangesproken.

3. Je zenuwstelsel komt tot rust

Misschien wel het grootste voordeel van tuinieren is het effect op je stressniveau. Tijdens het werken in de tuin daalt bij veel mensen het stresshormoon cortisol. Tegelijkertijd stimuleert beweging de aanmaak van endorfines: lichaamseigen stoffen die zorgen voor ontspanning en een prettig gevoel. Ook de buitenlucht speelt een belangrijke rol. Zonlicht stimuleert de aanmaak van vitamine D, dat onder andere belangrijk is voor het immuunsysteem, sterke botten en een gezonde stemming. Daarnaast laat onderzoek zien dat blootstelling aan natuurlijke omgevingen de activiteit van het sympathische zenuwstelsel – ons ‘vecht-of-vlucht-systeem’ – verlaagt, terwijl het parasympathische zenuwstelsel, dat verantwoordelijk is voor herstel en ontspanning, juist actiever wordt.

4. Je mentale gezondheid krijgt een boost

Tuinieren geeft niet alleen ontspanning, maar ook een gevoel van betekenis. Je zaait iets, verzorgt het en ziet letterlijk resultaat van je inspanningen. Dat gevoel van competentie en verantwoordelijkheid blijkt belangrijk voor ons psychisch welzijn. Steeds meer onderzoeken laten zien dat zogenaamde horticulturele therapie depressieve klachten en angst kan verminderen. Vooral wanneer mensen gedurende acht tot twaalf weken meerdere keren per week tuinieren, worden positieve effecten gevonden op stemming, zelfvertrouwen en kwaliteit van leven. Heb je geen eigen tuin? Ook een volkstuin, buurttuin of moestuinproject kan vergelijkbare voordelen bieden. Daarbij komt nog een extra gezondheidsfactor: sociaal contact.

5. Je komt letterlijk uit je hoofd

Veel mensen ervaren tuinieren als een vorm van actieve meditatie. Terwijl je bezig bent met planten, snoeien of wieden, verschuift je aandacht vanzelf naar het hier en nu. Je voelt de aarde tussen je handen, hoort vogels fluiten, ruikt bloemen of nat gras en ziet hoe insecten zich door de tuin bewegen. Door al je zintuigen te gebruiken krijgt piekeren minder ruimte. Dat verklaart waarom tuinieren vaak wordt omschreven als een natuurlijke vorm van mindfulness.

6. Je leert omgaan met verandering

Een tuin laat zich niet controleren. Sommige planten groeien uitbundig, andere verdwijnen. Er zijn seizoenen van bloei, maar ook van verval. Juist daarin schuilt een waardevolle levensles. De Jungiaanse psycholoog Clarissa Pinkola Estés schrijft in Women Who Run With the Wolves dat zij cliënten regelmatig adviseert een tuin te onderhouden. Niet alleen vanwege de rust, maar omdat een tuin voortdurend laat zien dat groei, loslaten, geduld en herstel natuurlijke processen zijn. Wie tuiniert, leert dat niet alles maakbaar is. Soms moet je wachten. Soms moet je snoeien om ruimte te maken voor nieuwe groei.

7. Je versterkt mogelijk zelfs je immuunsysteem

Steeds meer onderzoekers kijken naar de relatie tussen tuinieren en onze darmgezondheid. In gezonde tuinaarde leven miljarden bacteriën. Sommige daarvan lijken ons immuunsysteem positief te beïnvloeden. Zo wordt de bacterie Mycobacterium vaccae onderzocht vanwege mogelijke effecten op stemming, stressbestendigheid en afweer. Hoewel hierover nog veel onderzoek nodig is, denken wetenschappers dat regelmatig contact met natuurlijke micro-organismen kan bijdragen aan een beter functionerend immuunsysteem. Dit sluit aan bij de zogenoemde biodiversiteitshypothese, die stelt dat contact met een gevarieerde natuurlijke omgeving belangrijk is voor een gezonde afweer.

Een natuurlijke reset voor lichaam en geest

Tuinieren is veel meer dan een hobby. Het brengt beweging, ontspanning, zonlicht, frisse lucht, zintuiglijke prikkels en contact met de natuur samen in één activiteit. Juist die combinatie maakt het zo krachtig. Je hoeft daarvoor geen grote tuin te hebben. Een balkon met kruiden, een paar bloempotten of een kleine moestuin kunnen al voldoende zijn om de positieve effecten te ervaren.