Bijna elk mens maakt vroeg of laat wel een (micro)trauma mee. Bij het woord trauma denk je misschien aan oorlogsveteranen, verkrachtingsslachtoffers of langdurig mishandelde kinderen. Maar ook het verlies van een geliefde of een verkeersongeluk kan traumatiserend zijn. Soms ontwikkelen mensen na het ervaren van trauma psychische problemen, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of complexe PTTS (cPTSS). Je dagelijkse leven kan dan ernstig ontregeld raken. Hieronder lees je over de belangrijkste symptomen en effectieve behandelmethoden.
Posttraumatische stressstoornis (PTSS): aan deze symptomen herken je het
Heb je last van hevige psychische en lichamelijke klachten als gevolg van trauma, en houden deze langer dan 4-8 weken aan? Dan kan het zijn dat je aan PTSS lijdt. Het kan ook zijn dat je maanden of zelfs jaren na de traumatische gebeurtenis(sen) pas last krijgt van de gevolgen ervan.
Symptomen van PTSS
De belangrijkste symptomen van PTSS zijn:
- Herbelevingen van het trauma in de vorm van flashbacks, dromen, of emotionele reacties op situaties in het heden
- Concentratieproblemen
- Negatief zelfbeeld
- Vermijden van gedachten, gevoelens of situaties die herinneringen aan het trauma oproepen
- Sterke prikkelbaarheid
- Emotionele afvlakking
- Lichamelijke klachten
- Verhoogde waakzaamheid
Risico op het ontwikkelen van PTSS
Niet iedereen die trauma meemaakt ontwikkelt PTSS. Of je risico loopt PTSS te ontwikkelen hangt af van verschillende factoren. Bijvoorbeeld hoe oud je was toen het trauma plaatsvond, of je gesteund werd door je naasten, of je (indien je kind was) werd beschermd door verzorgers, en een reeks genetische en biologische factoren. Of je vroeger geleerd hebt hoe je gezond met moeilijke gebeurtenissen omgaat maakt ook verschil. Hopelijk is dit vanzelfsprekend, maar voor de zekerheid is het toch belangrijk om te zeggen dat het absoluut niets te maken heeft met ‘zwakte’ als je PTSS ontwikkelt.
Complexe PTSS
Van PTSS had je misschien al eens gehoord. Maar de kans is groot dat je niet weet dat er ook zoiets als complexe PTSS (cPTTS). CPTSS ontstaat vaak na langdurige blootstelling aan trauma in de kindertijd, zoals seksueel misbruik, verwaarlozing en mishandeling. Naast de symptomen die bij PTSS horen ervaren mensen met cPTSS vaak ook klachten op het gebied van zelfbeeld, relaties met anderen, het bewustzijn (aandacht, concentratie en geheugen), emotie regulatie en toekomstperspectief. Niet iedereen die te maken heeft gehad met langdurig jeugdtrauma ontwikkelt cPTSS. Of je extra risico loopt heeft te maken met jouw kwetsbaarheid voor het ontwikkelen van een psychisch probleem. Deze kwetsbaarheid is voor een deel erfelijk bepaald, maar hangt ook af van sociale en psychische factoren.
Behandeling van PTSS
Als je vermoedt dat je lijdt aan PTSS of cPTTS is het belangrijk om professionele hulp te zoeken. Er zijn gelukkig veel verschillende behandelingsmogelijkheden. EMDR is herhaaldelijk effectief gebleken. Cognitieve gedragstherapie, Mentalization Based Treatment (MBT) en schematherapie kunnen ook helpen. Het doel is een verbetering van de kwaliteit van leven door symptoomreductie, een verbeterde emotieregulatie en verwerking van de traumatische herinneringen zodat er een coherent autobiografisch verhaal kan ontstaan. Soms kan medicatie ook verlichting bieden, maar aanvullende psychotherapie is nodig voor volledig herstel.
De helende kracht van menselijke nabijheid
Naast therapieën en behandeltechnieken blijkt er nog iets fundamenteels belangrijk te zijn in het omgaan met PTSS en cPTTS: de aanwezigheid van een ander mens. Psychiater Jim van Os benadrukt hoe heling niet alleen van binnenuit komt, maar juist ook in verbinding met anderen ontstaat. In zijn woorden: “De beste remedie voor psychisch lijden is de aanwezigheid van een ander mens.” Iemand die écht luistert, die je aankijkt zonder oordeel, die blijft als jij dreigt te breken. Het delen van je verhaal, hoe pijnlijk ook, in de aanwezigheid van een ander kan letterlijk en figuurlijk ontlastend werken. Heling is geen eenzame weg, we hebben elkaar nodig.
Meer lezen over trauma
Trauma en je lichaam: deze 5 tips helpen je oude pijn te ontladen
Traumaverwerking: dit is hoe je (weer) thuiskomt in je eigen lichaam
Professor legt uit: deze 5 remedies helen lichaam en geest bij trauma
Herstellen van trauma: 5 lessen van Oprah Winfrey en psychiater Bruce Perry
Helen van trauma en chronische stress: dit is waarom het vraagt om een lichaamsgerichte benadering
Oude pijn en trauma: 5 tips om je lichaam te helpen met loslaten
Herstellen van trauma: deze 5 fasen doorloop je in het proces van heling
Familiesystemen-expert legt uit: zo stop je met reageren vanuit je oude trauma
