Smakkende monden. Het tikken van een pen. Iemand die snurkt of luid ademhaalt. Voor de meeste mensen zijn het kleine ergernissen die snel vervagen. Maar voor mensen met misofonie is het een heel ander verhaal.
Wat is misofonie?
Misofonie is een aandoening waarbij specifieke alledaagse geluiden sterke, vaak moeilijk te beheersen emoties oproepen — zoals irritatie, woede, spanning of walging. Het gaat meestal om geluiden die voor anderen nauwelijks storend zijn, zoals smakken, kauwen, ademen, tikken of typen. Kenmerkend is dat deze zogenoemde triggergeluiden vrijwel direct een automatische emotionele reactie oproepen.
Haat jegens geluid
Het woord komt uit het Grieks: miso betekent haat, fonie betekent geluid. Letterlijk: haat jegens geluid. Maar het gaat niet om gewone ergernis. Een misofoon stoort zich niet zomaar, maar voelt zich er ongemakkelijk door en ervaart heftige emoties die zo sterk kunnen zijn dat men bepaalde situaties gaat vermijden.
Hoe vaak komt het voor?
Misofonie is minder zeldzaam dan je misschien denkt. Naar schatting lijden wereldwijd vijf op de honderd mensen aan deze aandoening, aldus psychiater Damiaan Denys. Toch wordt het nog vaak niet herkend. Niet door de omgeving, en soms ook niet door de persoon zelf. Veel mensen denken jarenlang dat ze “gewoon overgevoelig” zijn, of schamen zich voor hun reacties.
Hoe ontstaat misofonie?
Misofonie begint vaak al vrij vroeg, rond de leeftijd van tien jaar of tijdens de vroege puberteit. Er ontstaat een neiging tot hyperfocus op bepaalde geluiden, in vele gevallen van menselijke oorsprong. Wanneer deze prikkels worden waargenomen, reageert het brein vermoedelijk op dezelfde manier als wanneer het gevaar zou waarnemen. Over de precieze oorzaak bestaat geen overeenstemming. Er wordt een erfelijke component vermoed omdat het in sommige families vaker voorkomt. Mogelijk heeft het ook te maken met een verstoring in de neurologische ontwikkeling. Wat we wel weten: het is geen keuze, en ook zeker geen aanstellerij. Het brein van iemand met misofonie verwerkt bepaalde geluiden simpelweg anders.
Wie hebben er het meeste last van?
Misofonie gaat vaak samen met psychische aandoeningen zoals stemmings- en angststoornissen. Ook autisme en AD(H)D lijken er verband mee te houden. Mensen met een hooggevoelig zenuwstelsel – HSP’ers – herkennen de klachten vaak ook sterk. Wat opvalt: misofonie treft niet één type mens. Het komt voor bij mannen en vrouwen, bij jong en oud. Wel lijkt het vaker voor te komen bij mensen die van nature gevoeliger zijn voor prikkels, en bij mensen die meer moeite hebben met het reguleren van emoties.
Wat kun je eraan doen?
Misofonie is niet te genezen, maar er is zeker verlichting mogelijk. Cognitieve gedragstherapie kan helpen om de automatische reactie op geluiden beter te begrijpen en te beïnvloeden, en om vermijdingsgedrag te verminderen. Een veelbelovende pilotstudie van Amsterdam UMC laat zien dat ook EMDR als behandeling gunstig uitpakt. Met als voordeel dat deze therapievorm kortdurend is.
Wat je zelf kunt doen
Verminder stress door dagelijks ontspanningsoefeningen te doen of een half uur te rusten in een prikkelvrije omgeving. Zorg voor voldoende nachtrust om de drempel van irritatie te verlagen. Betrek de mensen in je omgeving. Als zij begrijpen wat er in jou omgaat, kunnen zij daar mogelijk rekening mee houden. Vanuit holistisch perspectief is het ook waardevol om te onderzoeken of er onderliggende spanning, trauma of een overbelast zenuwstelsel meespeelt. Misofonie en een chronisch geactiveerd stresssysteem gaan hand in hand. Werken aan zenuwstelselregulatie – via ademhaling, lichaamswerk of traumaverwerking – kan de intensiteit van reacties merkbaar verminderen.
Herken jij misofonie bij jezelf of iemand die je lief is? Zoek dan hulp bij een psycholoog die bekend is met deze aandoening, of neem contact op met Amsterdam UMC dat gespecialiseerde behandeling aanbiedt.
