Japan staat al decennialang bekend om zijn hoge levensverwachting en opvallend lage percentages obesitas. Vrouwen in Japan worden in 2025 gemiddeld circa 87,1 jaar oud, waarmee ze tot de oudste ter wereld behoren. Ook valt op dat obesitas (een BMI van 30 of hoger) relatief weinig voorkomt: minder dan 4% van de Japanse volwassenen valt in deze categorie. Het is precies deze combinatie van hoge leeftijd en slankheid die wereldwijd tot nieuwsgierigheid leidt. Maar zoals altijd is het verhaal complexer dan één eenvoudig “geheim”.
Het verhaal achter het boek
In haar boek Japanese Women Don’t Get Old or Fat beschrijft de in Tokio geboren Naomi Moriyama haar persoonlijke ervaring. Tijdens haar studie in de Verenigde Staten kwam ze in enkele maanden 13 kilo aan. Terug in Japan verloor ze dat gewicht vrijwel vanzelf door simpelweg weer te eten zoals ze van huis uit gewend was. Haar observatie vormde het startpunt voor een analyse van het traditionele Japanse eetpatroon: veel groenten, kleine porties, weinig bewerkte producten en een dagelijkse balans tussen licht, voedzaam en vers. Toch is het belangrijk om te beseffen dat Moriyama’s verhaal cultureel én persoonlijk gekleurd is. “De Japanse vrouw” bestaat niet; ook in Japan groeien generaties op met westerse invloeden, een drukke levensstijl en veranderende eetgewoonten.
Hoge levensverwachting, maar niet zonder kanttekeningen
Japan staat nog steeds in de top van landen met de hoogste levensverwachting. Alleen Monaco scoort hoger. In Nederland ligt de gemiddelde levensverwachting voor vrouwen in 2025 rond de 82 jaar, ruim vijf jaar minder dan in Japan. Dat grote verschil wordt vaak gekoppeld aan voeding. Maar onderzoekers benadrukken dat het plaatje breder is:
-
Beweging is verweven met het dagelijks leven (lopen, fietsen, traplopen etc.)
-
Portiecontrole is cultureel ingebed
-
Sociaal ritme rond maaltijden (rustig eten en samen eten bevordert matiging)
-
Gezondheidszorg en preventie zijn in Japan sterk georganiseerd
Het gewichtsdilemma: oost versus west
Volgens Nederlandse cijfers uit 2024 heeft 46,5% van de vrouwen van 20 jaar of ouder overgewicht (BMI ≥ 25). De gemiddelde Nederlandse vrouw is 1,67 meter lang en weegt ongeveer 72 kilo, zeven kilo meer dan begin jaren ’80. Het contrast met Japan wordt vaak uitvergroot, maar verdient nuance:
-
Obesitas komt in Japan inderdaad weinig voor
-
Overgewicht (BMI 25–29,9) stijgt echter wél, vooral onder jongvolwassenen
-
Westerse eetpatronen (meer suiker, meer ultrabewerkt voedsel) winnen rap terrein
-
Jongere Japanners eten minder vaak traditioneel dan eerdere generaties
Met andere woorden: het ideaalbeeld van de “altijd slanke Japanse vrouw” is een simplificatie van een veel complexer sociaal-cultureel systeem.
Het Japanse dieet: 10 eetgewoontes
Hoewel er dus geen Japans ‘wonderdieet’ voor een slank en lang leven, zijn er gezonde leefstijl principes die we in ons eigen leven kunnen toepassen. Kijk maar eens naar de 10 eetgewoontes die ten grondslag liggen aan de Japanse manier van eten.
1. Het ontbijt is in Japan de belangrijkste maaltijd en vaak ook de grootste maaltijd van de dag. Een typisch Japans ‘power breakfast’ bestaat uit miso-soep, rijst, eieren, vis, groenten (waaronder zeewier), fruit en matcha thee in plaats van cappuccino. Matcha thee versnelt namelijk het metabolisme en stimuleert zo de vetverbranding.
2. Japanners eten voornamelijk kleine porties.
3. Japanners geven de voorkeur aan voedsel dat groeit in de natuur en vers verkrijgbaar is tijdens het desbetreffende seizoen.
4. Japanners prefereren kwaliteit boven kwantiteit. En áls ze al bij de McDonalds eten, dan bestellen ze liever één hamburger dan een heel menu.
5. Ze eten traag en met kleine hapjes (mede dankzij eetstokjes).
6. Japanners eten totdat ze 80% vol zitten. Deze eetregel staat bekend als hara hatchi bu. Vrij vertaald betekent het ‘eet tot je 8 van de 10 delen vol bent’. Met andere woorden: laat wat ruimte over aan het einde van elke maaltijd. Dat gaat misschien regelrecht in tegen wat je gewend bent (je bord netjes leeg eten) maar is eigenlijk veel logischer dan eten tot je vol zit. Het duurt namelijk zo’n minuut of 20 voordat de receptoren in je maagwand aan je hersenen doorgeven dat je voldaan bent.
7. Japanners beschouwen de schoonheid van het serveren als heel belangrijk. Daardoor kunnen relatief kleine porties een heel bord of een mooie kom vullen. Eten met de ogen noemen ze dat.
8. Japanners eten liever rijst dan brood en nuttigen relatief weinig zuivel, suiker en vet.
9. Japanners eten veel vis (zalm en makreel zijn favoriet). Vlees (kip en rund) wordt zo nu en dan gegeten en dan niet als hoofdgerecht, maar als bijgerecht.
10. Als toetje eten Japanners graag fruit, denk aan fuji appels, kaki appels en mandarijnen.
Keerzijde
Hoewel veel Japanse vrouwen tot op hoge leeftijd relatief slank blijven, is er ook een keerzijde. De drang om slank te zijn zit diep geworteld in de Japanse cultuur. In Japan is ‘Deru kui wa utareru’ een bekend spreekwoord. Het betekent zoiets als: degenen die opvallen zullen bekritiseerd worden. Door de sterke groepscultuur is er dan ook veel druk vanuit de groep om binnen de verwachtingen van de groep te vallen. In het verlengde hiervan worden Japanse kinderen van jongs af aan aangespoord om aan de lijn te denken. Ook op scholen ligt de nadruk sterk op een gezond en slank lichaam en is het niet ongebruikelijk dat bedrijven hun werknemers controleren op gewicht en kledingmaat. Werknemers worden gezien als het visitekaartje van een bedrijf en moeten daarom ‘representatief’ over komen. In de ogen van sommige Japanners hebben mensen met overgewicht geen zelfdiscipline en kunnen ze onmogelijk goede burgers of werknemers zijn. En dat is natuurlijk een slechte zaak.
Bron: thesushitimes.com
