Purusha & Prakriti: deze 2 oerenergieën geven jou een vervuld leven

Heart + Soul
purusha, prakriti, yoga, filosofie, spiritualiteit
karlijn visser

Karlijn Visser
01.07.2019

Purusha en Prakriti zijn de twee oerenergieën waar het universum, de natuur en dus ook de mens uit bestaat. Vanuit de yogafilosofie kan alles terug geleid worden tot deze twee belangrijke begrippen. Purusha staat voor een passief observerend bewustzijn. Prakriti is daarentegen onbewust, maar omvat alles van intellect tot materie. In onderstaand verhaal uit het zomernummer van Yoga Magazine maakt yogi en journalist Irina Verwer de vergelijking met twee verschillende vogels: ze staan voor purusha en prakriti. Het is de kunst om ze beiden in jezelf te herkennen en er te laten zijn. Zo voorkom je dat je doorslaat in spiritualiteit of anderzijds in de aardse materie en verdwaalt op alle enge kronkelweggetjes waar je mind jou maar wat graag naar toe brengt. 

Purusha & Prakriti: deze 2 oerenergieën geven jou een vervuld leven

Irina: Op een plek waar niemand het zou verwachten, staat een boom. Een enorme boom, met een dik bladerdek en veel vruchten. Van deze vruchten zijn sommige zuur, andere zoet. Onrijp, rijp. Niet lekker, wel lekker. Behalve bladeren en fruit zit 
er nog iets in de boom: twee vogels. Een van deze vogels vliegt voort­durend van hier naar daar en weer terug, altijd druk, altijd bezig. Deze vogel is steeds op zoek naar beter, meer, mooier, lekkerder. Hij kwettert continu en eet van het fruit zonder 
al te veel aandacht te hebben voor de vorm, geur en textuur ervan. Wanneer het fruit zuur blijkt te zijn, probeert hij de smaak snel kwijt te raken door op zoek te gaan naar zoet fruit. Hij laat zich makkelijk afleiden: tijdens het eten is hij meestal al bezig met zijn volgende vlucht, of met een vrucht die hij eerder heeft gegeten.

Wil je niets meer missen van Holistik?

Vergeet dan niet om ons ook te volgen op Instagram!
Ga naar instagram

De andere vogel is minder opvallend dan zijn drukke soortgenoot. Deze vogel zit verscholen tussen de bladeren van de boom – je zou ‘m niet zien als je niet wist dat hij er was. Deze vogel is rustig, kalm, stil. Hij zit gewoon. Kwettert niet, vliegt niet 
van vrucht naar vrucht. Hij observeert de boom en de drukke vogel. Hij is. Het verhaal over de boom met de vogels komt uit de Mundaka Upanishad, een onderdeel van de Upanishaden, oude Indiase geschriften. De boom in deze tekst is de boom van het leven, de ashvattha, die de hemel met de aarde verbindt. Deze boom groeit niet buiten ons, maar binnen 
in ons. In ons zijn dus ook de drukke en de rustige vogel aanwezig.

Drukke vogel is prakriti: je natuur

Zoals de boom staat voor ons aardse bestaan, symboliseren de zoete en zure vruchten onze ervaringen: soms zijn ze prettig, soms zijn ze onprettig. De drukke vogel staat symbool voor wat prakriti, of ‘natuur’, genoemd wordt. Het is dat deel in ons dat vorm heeft, tastbaar is, maar ook veranderlijk. Zoals het lichaam. Omdat ze zo vast kunnen aanvoelen en omdat ze steeds veranderen, vallen ook onze gedachten en emoties onder prakriti. Dankzij prakriti, dankzij dat wat altijd beweegt en verandert, kunnen we handelen in de wereld. Net zoals de drukke vogel zijn wij ook altijd onderweg van hier naar daar en weer terug; we zijn altijd druk, altijd bezig. De drukke vogel in ons identificeert zich met en hecht zich aan alles wat er in het leven gebeurt. Als je iets ervaart, is het de drukke vogel die zich deze ervaring meteen toe-eigent en er een label op plakt. Wanneer je bij­-voorbeeld ergens door wordt geraakt en in tranen uitbarst, is deze vogel degene die zegt: ‘Ik ben verdrietig’.

Rustige vogel is purusha: je bewustzijn

De rustige vogel zegt eigenlijk niets (daar is hij te rustig voor). Maar als 
hij wél iets zou zeggen, dan was het zoiets als: ‘Ik ervaar verdriet’. Want 
de rustige vogel identificeert zich niet met het verdriet. Dit deel in ons realiseert zich dat alles komt en gaat, en dat verdriet net als vreugde slechts een van de vele ervaringen 
in dit leven is. Het vecht er niet tegen en het probeert er niet van weg te vluchten. Het is. Dit ‘zijnde’ deel in ons wordt purusha, of ‘bewustzijn’, genoemd. Het is onze kern. Net zoals in het verhaal over de twee vogels is het lastig om purusha meteen te zien, aangezien het dieper in ons verscholen zit dan de altijd bezige vogel waar we ons gewoonlijk mee identificeren.

Je hechten aan prakriti doet pijn

Je uitsluitend identificeren met de ‘drukke vogel’ zorgt nogal eens voor onprettige situaties. Als je zegt ‘Ik ben verdrietig’ wekt dat de suggestie 
dat het verdriet en jij één zijn, en dat dat nooit meer zal veranderen. Bij 
‘Ik heb verdriet’ geef je aan dat je niet hetzelfde bent als verdriet, er niet één mee bent en dat het dus 
ook verandert. ‘Ik heb verdriet’ is 
dan ook meteen een stuk reëler 
dan ‘Ik ben verdrietig’. Op het moment dat je je volledig identificeert met prakriti – zoals met een ervaring van vreugde, hoe je lichaam eruitziet, dat je een inge­wikkelde relatie met je ouders hebt – hecht je eraan en juist dat zorgt voor pijn. Alles in het aardse bestaan verandert tenslotte voortdurend, en willen vasthouden aan iets wat toch zal veranderen is ongemakkelijk en onprettig. Je ervaring van vreugde zal ooit overgaan in een ervaring 
van verdriet (en daarna komt er ongetwijfeld weer een ervaring van vreugde), je lichaam zal ouder worden en die ingewikkelde relatie met je ouders kan ook nog best veranderen. Kortom, het is fijner om je niet volledig te identificeren met prakriti en dat wat je denkt, voelt, hoort, ruikt, proeft en/of ziet niet als de enige waarheid te beschouwen. Het lijkt dan wellicht beter om een spiritueel pad te gaan bewandelen waarbij je je alleen nog maar concentreert op purusha. Je leert je langzaamaan te onthechten van alles waar je je altijd aan gehecht had en je merkt dat het leven er relaxter door wordt. Maar je wilt meer dan alleen maar een relaxter leven. Je wilt eenwording, je wilt zijn, je wilt alleen nog maar purusha kennen, want dat gaat je het grote geluk brengen.

Kijk uit voor de spirituele valkuil

En dit is precies de grote valkuil op het spirituele pad. Je kunt niet alleen maar ‘zijn’. Je leeft tenslotte, en alles in het leven is een combinatie van prakriti en purusha. In een andere oude tekst, de Bhagavad Gita, wordt prakriti aangeduid als ‘het veld’, oftewel de zichtbare, tastbare, ervaarbare wereld, en purusha als 
‘de kenner van het veld’. Uiteraard kan de kenner van het veld alleen maar bestaan als er ook een veld is om te kennen. Zonder veld is er 
geen kenner van het veld. Zonder prakriti is er geen purusha. Op het moment dat je je alleen nog maar op purusha richt, ontken je de volheid van het leven. Wanneer dat gebeurt, is het makkelijk om te denken dat je niet goed voor je lichaam hoeft te zorgen, omdat je tenslotte toch je lichaam niet bent. Of om niet in actie te komen als je iemand een hond ziet slaan, omdat je dat als een spel van prakriti ziet. Of om je te verschuilen achter de oneliner ‘dat wat je aan­-
dacht geeft, groeit’, zodat je je pijnlijke emoties en gedachten niet onder ogen hoeft te zien.

Omarm prakriti én purusha

Dat onttrekken aan en ontkennen van het leven zorgt er uiteindelijk voor dat je steeds verder verwijderd raakt van de verlichting waar je zo naar verlangt. Dat wat je niet onder ogen wilt zien, gaat tenslotte niet vanzelf weg, hoe hard je je best ook doet om er geen aandacht aan te geven – of dat nou om emoties, mishan­delde honden of een verwaarloosd lichaam gaat. Hoe kom je uit die valkuil, of, beter nog: hoe vermijd je ‘m? Door het 
hele leven te omarmen. Door prakriti én purusha te zijn. Je wilde, steeds veranderende, altijd bezige natuur, die van alles denkt en voelt, genot najaagt, die dingen wil hebben en zekerheid zoekt. En het deel in je 
dat stil toekijkt, de waarnemer, die 
is bij wat er is. Juist het omarmen van zowel prakriti als purusha zorgt ervoor dat je niet alleen in het moment leeft, maar vooral ook gewoon echt lééft. Omarm dus de hele boom, met zowel de zure als de zoete vruchten, met de drukke en de rustige vogel. Alles. Tekst: Irina Verwer voor Yoga Magazine

Yoga Magazine – zomernummer

Dit artikel komt uit het zomernummer van Yoga Magazine. Naast het verhaal over purusha & prakriti en een groot interview met Holistik’s Karlijn, lees je in deze editie over jouw zomerhoroscoop volgens de Indiase Astrologie en kun je oefenen met Runen Yoga: 9 houdingen voor kalme stevigheid. Bestel het magazine zonder verzendkosten via deze link.

Het gezondste sap van Nederland

Bestellen
Vond je dit een leuk artikel? Deel het!

Gerelateerde artikelen

NIEUWSBRIEF
We sturen je wekelijks een overzicht van de populairste artikelen en incidenteel een aanbieding!
We gaan zorgvuldig om met je gegevens. Lees hier onze privacyverlaring.
INSCHRIJVEN
close-link
Gratis Video's
Vul hieronder jouw e-mailadres in en krijg gratis toegang tot alle yoga video's! Daarnaast sturen we je wekelijks onze populairste artikelen en incidenteel een aanbieding.
We gaan zorgvuldig om met je gegevens. Lees hier onze privacyverlaring.
INSCHRIJVEN
close-link
NIEUWSBRIEF
We sturen je wekelijks een overzicht van de populairste artikelen en incidenteel een aanbieding.
We gaan zorgvuldig om met je gegevens. Lees hier onze privacyverklaring.
INSCHRIJVEN
close-link