Oxford professor legt uit: dit is hoe je zintuigen beïnvloeden wat je proeft

Waarom smaakt een cappuccino in een mooi keramieken kopje vaak beter dan uit een kartonnen beker? En waarom voelt een diner in een restaurant soms zoveel smaakvoller dan wanneer je precies hetzelfde gerecht thuis eet? Volgens de Britse Oxford-professor Charles Spence, een autoriteit op het gebied van gastrofysica, heeft dat alles te maken met onze zintuigen. Smaak ontstaat namelijk niet alleen op je tong, maar ook in je ogen, oren en zelfs in je handen.

Het zal geen verrassing zijn dat de manier waarop eten wordt geserveerd invloed heeft op hoe lekker we het vinden. Maar de mate waarin onze omgeving onze smaakbeleving bepaalt, is opvallend groot. Samen met chef-kok Jozef Youssef onderzoekt professor Spence binnen het project Kitchen Theory hoe zicht, geluid, geur, textuur en zelfs het gewicht van servies invloed hebben op onze ervaring van een maaltijd. Uit hun onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat een gerecht luxer en smaakvoller wordt ervaren wanneer het wordt gegeten met zwaarder bestek. Ook drinken uit een stevig glas zorgt ervoor dat we een drankje vaak als voller en kwalitatief beter beoordelen. Ons brein koppelt gewicht onbewust aan waarde en kwaliteit.

Het geluid van knapperigheid

Ook geluid speelt een verrassend grote rol. Volgens chef Jozef Youssef verwachten we van bepaalde producten dat ze een specifiek geluid maken. Hij geeft het voorbeeld van selderij. Wanneer proefpersonen geblinddoekt twee stukjes selderij krijgen, kiezen de meeste mensen automatisch voor degene die het hardst knappert. Waarom? Omdat ons brein knapperigheid associeert met versheid. Zodra het geluid niet overeenkomt met onze verwachting, ervaren we het eten als minder lekker, ook al is de smaak exact hetzelfde. Dat verklaart ook waarom de knapperige korst van versgebakken brood of het geluid van een chipszak zoveel invloed heeft op onze eetervaring.

De kleur van je bord maakt uit

Niet alleen het eten zelf heeft een kleur, ook het bord waarop je serveert beïnvloedt hoe we smaken ervaren. Uit onderzoek van Spence blijkt dat mensen bepaalde kleuren automatisch koppelen aan smaken. Zo wordt rood vaak geassocieerd met zoet, groen met zuur, wit met zout en zwart met bitter. Ook de kleur én vorm van een bord blijken invloed te hebben. Wanneer hetzelfde dessert wordt geserveerd op een rond wit bord of een zwart bord, beoordelen proefpersonen de versie op het witte bord gemiddeld als zoeter. Het verschil in zoetbeleving kan oplopen tot ongeveer tien procent, zonder dat het recept verandert.

Een mooi bord smaakt beter

Dat presentatie belangrijk is, weten topchefs al jaren. Een prachtig opgemaakt bord schept verwachtingen, waardoor ons brein het gerecht vaak positiever beoordeelt. Dat bewijst ook chef Christine Flynn, beter bekend als Jacques La Merde. Op Instagram werd ze beroemd met borden die eruitzien als haute cuisine, terwijl ze in werkelijkheid zijn samengesteld uit producten van het tankstation of de supermarkt. Haar creaties laten zien hoe sterk onze ogen bepalen wat we denken te proeven.

Zo laat je een maaltijd nóg lekkerder smaken

Het goede nieuws? Je hoeft geen sterrenchef te zijn om thuis meer uit een maaltijd te halen. Met een paar simpele aanpassingen ziet je bord er direct aantrekkelijker uit.

• Kies een rustig bord. Een wit of lichtgekleurd bord laat ingrediënten beter uitkomen en zorgt voor een frisse uitstraling.
• Werk met kleurcontrast. Combineer verschillende kleuren groenten, kruiden en toppings. Denk aan groene kruiden, rode tomaten, gele pompoen of paarse bietjes.
• Laat ruimte op het bord. Een overvol bord oogt rommelig. Door wat witruimte over te laten krijgt ieder onderdeel meer aandacht.
• Speel met hoogte. Stapel ingrediënten of leg ze deels over elkaar voor een dynamischer geheel.
• Maak af met een finishing touch. Een beetje olijfolie, verse kruiden, geroosterde pitten of een snufje citroenrasp geven een gerecht niet alleen meer smaak, maar laten het er ook verfijnder uitzien.
• Gebruik mooi servies en stevig bestek. Het klinkt misschien verrassend, maar juist deze details verhogen de beleving aan tafel.
• Creëer rust. Een opgeruimde tafel, een linnen servet, een kaars en zachte muziek zorgen ervoor dat je langzamer eet en bewuster geniet.

Bewuster genieten

De onderzoeken van Charles Spence laten zien dat smaak veel meer is dan alleen wat er op je bord ligt. Geluid, kleur, gewicht, presentatie en sfeer werken samen om je hersenen te vertellen hoe lekker iets is. Door daar thuis bewust mee om te gaan, maak je van een doordeweekse maaltijd al snel een kleine culinaire ervaring. Soms zit het verschil tussen ‘gewoon lekker’ en ‘onvergetelijk’ namelijk niet in het recept, maar in de manier waarop je het serveert.

Beeld: Cristine Flynn