Waarom lukt het veel mensen maar niet om hun leefstijl blijvend te veranderen? Psychiater en hoogleraar Rogier Hoenders, een van de belangrijkste stemmen op het gebied van integrale psychiatrie in Nederland, ziet dagelijks hoe zingeving hierin een sleutelrol speelt. Hij onderzoekt al jaren hoe lichaam, geest, leefstijl en betekenis elkaar beïnvloeden en welke voorwaarden nodig zijn voor duurzame verandering. In aanloop naar ons webinar met Rogier op 14 december, duiken we in zijn inzichten: waarom zingeving zoveel krachtiger werkt dan wilskracht, en hoe dit jouw gezondheid én dagelijks leven kan transformeren.
Hoogleraar Rogier Hoenders: dit is waarom zingeving de sleutel is tot duurzame leefstijlverandering
We willen het allemaal: gezonder leven, meer energie, minder stress, beter slapen, vaker bewegen. Toch blijkt het ongelooflijk moeilijk om leefstijlverandering vast te houden, zelfs wanneer de wens oprecht is. Volgens psychiater Rogier Hoenders komt dit niet door gebrek aan discipline, maar doordat we verandering vaak benaderen op een manier die niet aansluit bij hoe mensen werkelijk functioneren. Volgens Hoenders, werkzaam binnen de integrale psychiatrie, draait duurzame leefstijlverandering om iets veel fundamentelers: zingeving. Niet de vraag wat je wilt veranderen, maar waarom je dat wilt doet ertoe.
Wat is integrale psychiatrie?
Integrale psychiatrie is een moderne behandelvorm die uitgaat van het idee dat mentale gezondheid nooit op zichzelf staat. Het verbindt biologische factoren (zoals hormonen, slaap en voeding) met psychologische, sociale, spirituele en omgevingsfactoren. Daarbij wordt gekeken naar:
- biologie (hersenen, hormonen, leefstijl, voeding, slaap)
- psychologie (emoties, gedrag, trauma, patronen)
- sociale omgeving (relaties, steun, verbinding)
- spirituele en existentiële dimensie (zingeving, waarden, levensrichting)
- ecologische context (omgeving, natuur, ritme, leefstijlstructuur)
In plaats van alleen klachten te behandelen, richt integrale psychiatrie zich op herstel van evenwicht op al deze niveaus. Het uitgangspunt is dat iemand pas duurzaam herstelt wanneer deze domeinen met elkaar in samenhang functioneren.
Wanneer leefstijl geen ‘moeten’ meer is
Veel mensen beginnen aan leefstijlverandering vanuit een gevoel van druk of urgentie van buitenaf. Denk aan een advies van de huisarts, fysieke klachten of een vermoeid lichaam dat om verandering vraagt. Dat kan even werken, maar niet lang: zodra stress, vermoeidheid of oude patronen weer beginnen op te spelen, valt de verandering vaak stil. In de praktijk ziet Hoenders dat leefstijl pas duurzaam wordt wanneer iemand ontdekt wat er werkelijk toe doet in zijn of haar leven. Welke waarden geven je leven richting? Waar sta je voor op in de vroege ochtend? Wat wil je bijdragen? Zingeving geeft betekenis aan gedrag, waardoor het niet langer voelt als iets dat ‘moet’, maar als iets dat klopt bij wie je bent. Verandering krijgt een innerlijke vanzelfsprekendheid.
Waarom zingeving zo’n sterke motor is
Zingeving raakt een laag die dieper ligt dan wilskracht. Het geeft richting en creëert een gevoel van samenhang tussen keuzes in je leven. Het maakt dat keuzes minder willekeurig voelen en meer ingebed raken in je identiteit. Hoenders beschrijft dat mensen vaak pas echt veranderen zodra ze zich afvragen: Welk leven wil ik eigenlijk vormgeven? en Welke rol speelt mijn gezondheid daarin? Als die vragen helder worden, krijgt leefstijlverandering vanzelf meer betekenis.
Rol van acceptatie
In de integrale psychiatrie speelt acceptatie een belangrijke rol. Veel mensen benaderen leefstijl namelijk vanuit frustratie over klachten. Ze willen ergens van af. Maar hoe meer strijd er ontstaat, hoe lastiger het wordt om in beweging te komen. Acceptatie betekent niet dat je klachten niet storend zijn, maar dat je ze erkent zonder ertegen te vechten. Daardoor ontstaat ruimte om te onderzoeken wat je nodig hebt en welke richting je wilt kiezen. Vanuit die houding wordt leefstijlverandering realistischer en duurzamer.
Leefstijl: meer dan voeding en beweging
Leefstijl is dus een samenhangend geheel. Voeding, slaap, beweging, sociale relaties, mentale gezondheid en betekenis beïnvloeden elkaar continu. Mensen kunnen zich volledig richten op gezond eten, maar zonder herstelmomenten blijft het lichaam hangen in een gespannen staat. Je kunt je suf sporten, maar zonder aandacht voor emoties blijft er mentale onrust. Je kunt mediteren, maar zonder waarachtige overtuiging voelt het leeg. Door leefstijl te verbinden met zingeving ontstaat er een mooie samenhang: je keuzes worden onderdeel van een groter verhaal.
Fysieke gevolgen van betekenisgeving
Een van de meest interessante inzichten uit de integrale psychiatrie is dat zingeving niet alleen psychologisch werkt, maar ook lichamelijk. Mensen die hun leven als zinvol ervaren, hebben vaak lagere ontstekingswaarden, een veerkrachtiger stresssysteem en een stabieler emotioneel evenwicht. Betekenis beïnvloedt dus letterlijk je fysieke functioneren. Wanneer iemand handelt vanuit waarden die belangrijk zijn, reageert het zenuwstelsel anders. Er ontstaat meer rust en stabiliteit; precies de omstandigheden die duurzame leefstijlverandering mogelijk maken.
Keuzes afgestemd op je innerlijke kompas
Leefstijlverandering begint niet bij voedings- en sportschema’s, maar bij het vinden van betekenis in de diepte. Wie eerst onderzoekt wat belangrijk is, maakt keuzes die passen bij dat innerlijke kompas. Verandering in leefstijl wordt dan geen strijd, maar een proces dat het leven dat iemand wil leven ondersteunt. Het vraagt om eerlijkheid en een bereidheid om dingen te laten en te kijken naar wat je werkelijk waardevol vindt. Wanneer die basis er staat, volgt de leefstijl vanzelf, als een uitdrukking van wie je wilt zijn.
Bron: Vollbehr, Brondijk & Hoenders (2022), Integratieve psychiatrie en leefstijlbehandeling.
