Kamalaya-expert: waarom je hormonen niet ‘in balans’ hoeven te zijn

Wie denkt dat hormonen alleen invloed hebben op je menstruatie of de overgang, onderschat hun rol in ons dagelijks leven. Ze bepalen mede hoe we slapen, omgaan met stress, ons voelen en zelfs hoe scherp we kunnen denken. We spraken met Rita Castanhito, naturopaat en wellness consultant bij Kamalaya (wellness sanctuary) op Koh Samui. Ze legt uit waarom vrouwen een andere benadering van gezondheid nodig hebben, waarom cortisol onterecht een slechte naam heeft en welke eenvoudige gewoontes volgens haar de grootste impact maken.

Kamalaya-expert: waarom je hormonen niet ‘in balans’ hoeven te zijn

Bij Kamalaya, een van de meest toonaangevende wellnessresorts ter wereld, begeleidt Rita Castanhito dagelijks gasten die hun gezondheid van binnenuit willen verbeteren. Met een combinatie van voeding, leefstijlgeneeskunde, functionele diagnostiek en mind-body-technieken helpt ze mensen de onderliggende oorzaken van hun klachten te ontrafelen. Haar bijzondere interesse? Vrouwengezondheid, hormonen en de invloed van het zenuwstelsel op hoe we ons voelen. We gingen met Rita in gesprek over een onderwerp waar vroeg of laat vrijwel iedere vrouw mee te maken krijgt.

Wat zijn de grootste verschillen tussen mannen en vrouwen als het gaat om hormonen en het zenuwstelsel?

Rita: “Het belangrijkste verschil is ritme. Vrouwen in de vruchtbare levensfase leven met een maandelijkse cyclus van oestrogeen en progesteron, terwijl mannen een veel stabieler testosteronpatroon hebben, met slechts een lichte dagelijkse schommeling. Oestrogeen is bovendien veel meer dan een voortplantingshormoon. Het beïnvloedt de hersenchemie die onze stemming reguleert en speelt een rol bij de lichaamstemperatuur, botgezondheid en het cardiovasculaire systeem. Het zenuwstelsel van een vrouw functioneert daardoor voortdurend tegen een hormonale achtergrond die verandert gedurende de maand én tijdens verschillende levensfasen, zoals de puberteit, zwangerschap, perimenopauze en menopauze.

Farmacologisch onderzoek

Daarnaast is er nog een belangrijk punt dat vaak over het hoofd wordt gezien. Decennialang werd het merendeel van fysiologisch en farmacologisch onderzoek uitgevoerd bij mannen of mannelijke proefdieren. De resultaten werden vervolgens simpelweg toegepast op vrouwen. Gelukkig verandert dat langzaam, maar het verklaart wel waarom veel vrouwen zich nog steeds niet volledig herkennen in algemeen gezondheidsadvies. Ook over stress bestaan veel misverstanden. We weten dat vrouwelijke geslachtshormonen invloed hebben op de manier waarop het stresssysteem reageert. Daardoor kan de stressgevoeligheid gedurende de menstruatiecyclus en tijdens de perimenopauze veranderen. Ook komen angststoornissen en depressie ongeveer twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen. Wat níét goed onderbouwd is, is de populaire gedachte dat mannen en vrouwen fundamenteel verschillende hersenen hebben of dat vrouwen van nature minder stressbestendig zouden zijn. De verschillen zijn reëel, maar veel subtieler dan vaak wordt beweerd en worden sterk beïnvloed door de context.”

Hoe beïnvloeden hormonen en het zenuwstelsel ons dagelijks leven?

Rita: “Het autonome zenuwstelsel regelt vrijwel alles waar we niet bewust over nadenken: onze hartslag, ademhaling, spijsvertering en de voortdurende afwisseling tussen actie en herstel. Aan de ene kant staat het sympathische zenuwstelsel, dat ons alert maakt en helpt presteren. Aan de andere kant staat het parasympathische zenuwstelsel, dat zorgt voor rust, herstel en vertering. We zijn niet gemaakt om voortdurend in één van beide toestanden te verkeren. Gezondheid betekent juist dat we soepel tussen die twee systemen kunnen schakelen.

Daarbovenop hebben de schommelingen van oestrogeen en progesteron dagelijks invloed op hoe we ons voelen. Ze beïnvloeden onze slaap, stemming, energie, eetlust, lichaamstemperatuur en zelfs ons concentratievermogen. Veel vrouwen herkennen daarom een terugkerend patroon gedurende hun cyclus en merken dat deze veranderingen tijdens de perimenopauze vaak nog duidelijker worden. Wanneer stress langdurig aanhoudt en herstel uitblijft, brengen we te veel tijd door buiten wat ik de ‘window of tolerance‘ noem: het gebied waarin we helder kunnen nadenken en bewust reageren, in plaats van alleen nog maar te overleven.”

Waar moeten vrouwen extra alert op zijn?

Rita: “Er zijn een aantal gezondheidsthema’s die voor vrouwen extra belangrijk zijn. Dat zijn:

Botgezondheid. Oestrogeen beschermt onze botten. Rond de menopauze versnelt de afname van dit hormoon het botverlies. Daarom zijn krachttraining, belasting van de botten en voldoende eiwitten, calcium en vitamine D veel eerder belangrijk dan de meeste vrouwen denken.

Hartgezondheid. Hart- en vaatziekten behoren tot de belangrijkste doodsoorzaken onder vrouwen, maar worden nog altijd onvoldoende herkend. Dat komt mede doordat het risico vaak pas na de menopauze toeneemt en de symptomen anders kunnen zijn dan bij mannen.

IJzer. Door menstruatie komt ijzertekort veel voor. Een laag ijzer- of ferritinegehalte kan ongemerkt leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen, stemmingsklachten en minder fysieke belastbaarheid.

Voldoende eten. Actieve vrouwen lopen relatief vaak het risico op een te lage energie-inname. Dat kan de menstruatiecyclus, hormoonhuishouding en botgezondheid verstoren. Hoewel dit ook bij mannen voorkomt, zien we het veruit het meest bij vrouwen. Te weinig eten is geen snelle route naar gezondheid of prestaties, maar juist een stap achteruit.

Serieus genomen worden. Klachten rondom de perimenopauze, schildklieraandoeningen en auto-immuunziekten worden bij vrouwen nog te vaak onderschat of afgedaan. Iedere vrouw zou zich vrij moeten voelen om een grondig onderzoek te vragen wanneer ze voelt dat er iets niet klopt.”

Cortisol heeft tegenwoordig een slechte naam. Is dat terecht?

Rita: “Cortisol is geen gifstof en ook niet de vijand. Sterker nog: het is een essentieel hormoon waar we niet zonder kunnen. Cortisol volgt een natuurlijk dagritme. ’s Ochtends stijgt het om ons wakker en alert te maken, terwijl het ’s avonds juist daalt zodat we kunnen ontspannen en slapen. Daarnaast speelt het een belangrijke rol bij het reguleren van onze bloedsuiker, bloeddruk, het immuunsysteem en ontstekingsprocessen. Het probleem is dus niet cortisol zelf, maar een stresssysteem dat langdurig geactiveerd blijft zonder voldoende herstelmomenten. Op de lange termijn kan dat invloed hebben op je slaap, eetlust, stemming en algehele welzijn.

Voor vrouwen geldt bovendien dat oestrogeen de stressrespons beïnvloedt. Daardoor kan de gevoeligheid voor stress veranderen gedurende de menstruatiecyclus en tijdens de perimenopauze. Veel vrouwen voelen zich daardoor op bepaalde momenten minder veerkrachtig. Dat is een normaal gevolg van een dynamisch hormonaal systeem, niet van een hormoon dat simpelweg ’te hoog’ staat en koste wat kost omlaag moet. Wees dus niet bang voor cortisol en probeer het ook niet te ‘detoxen’. Richt je liever op het ondersteunen van het zenuwstelsel, zodat je lichaam weer voldoende ruimte krijgt om te herstellen.”

Welke drie gewoontes maken volgens jou het grootste verschil voor een gezond zenuwstelsel?

1. Bescherm je slaap en biologische klok. Probeer zoveel mogelijk vaste tijden aan te houden om naar bed te gaan en op te staan. Zoek ’s ochtends vroeg daglicht op en dim ’s avonds het licht in huis. Slaap is de krachtigste regulator van ons zenuwstelsel. Geen enkel supplement komt daarbij in de buurt.

2. Blijf bewegen en doe aan krachttraining. We weten uit onderzoek dat beweging angst en somberheid kan verminderen. Krachttraining heeft daarnaast grote voordelen voor de botten en stofwisseling, iets wat voor vrouwen naarmate ze ouder worden steeds belangrijker wordt. Let er wel op dat je niet voortdurend over je grenzen gaat. Ook te veel trainen kan een extra stressfactor worden.

3. Creëer bewust momenten van ontspanning. Langzaam ademhalen met een langere uitademing, tijd doorbrengen in de natuur en echte sociale verbinding activeren allemaal het parasympathische zenuwstelsel: het systeem dat zorgt voor rust en herstel. Het zijn eenvoudige, gratis interventies waarvan de werking goed is onderbouwd.

Overigens bestaat er geen techniek die je zenuwstelsel in één keer ‘reset’. Gezondheid ontstaat door kleine gewoontes die je consequent blijft herhalen.

Welke supplementen of kruiden adviseer je vrouwen het meest?

Rita: “Mijn uitgangspunt is altijd: voeding eerst. En als we supplementen inzetten, dan het liefst op basis van onderzoek en metingen. De supplementen waar ik het vaakst naar kijk zijn:

• Vitamine D: een tekort komt veel voor en vitamine D is belangrijk voor de botten en het immuunsysteem.
• IJzer: een ijzertekort zien we regelmatig bij vrouwen.
• Omega 3: vooral bij vrouwen die weinig vette vis eten, ter ondersteuning van de stemming en de algehele gezondheid.
• Magnesium: helpt veel vrouwen bij een betere nachtrust en premenstruele klachten.
• Creatine: een supplement dat niet alleen interessant is voor sporters, maar ook kan bijdragen aan spierkracht en energie. Het wordt ten onrechte vaak gezien als een ‘mannelijk’ supplement.
• Ashwagandha: een kruid dat ondersteuning kan bieden bij stress en slaapproblemen.”

Hoe ondersteunt Kamalaya vrouwen bij hun hormonale gezondheid?

Rita: “Je hormonen zijn geen weegschaal die we simpelweg weer ‘recht’ kunnen zetten. Ze werken in een dynamisch systeem van feedbackmechanismen, waarbij waarden voortdurend stijgen en dalen. Dat is precies hoe een gezond lichaam hoort te functioneren. Wat we wél kunnen doen, is de systemen ondersteunen die onze hormonale gezondheid reguleren: voldoende slaap, het verminderen van chronische stress, goede voeding, een gezonde lichaamssamenstelling en voldoende beweging.

Bij Kamalaya creëren we daarom de omstandigheden waarin het lichaam weer optimaal kan herstellen. We helpen gasten om hun stressbelasting tijdelijk te verlagen, beter te slapen, hun lichaam goed te voeden en opnieuw plezier te vinden in bewegen. Daarnaast geven we praktische kennis en technieken mee, zoals ademwerk, neurofeedback en Traditionele Chinese Geneeskunde, zodat mensen ook thuis verder kunnen bouwen aan hun gezondheid. Ik zeg daarom liever niet dat wij hormonen ‘in balans brengen’. We creëren de omstandigheden waarin het lichaam zijn eigen regulerende systemen weer optimaal kan laten functioneren.“

Wat kan iemand verwachten van een week Kamalaya?

Rita: “Een week bij ons is geen wondermiddel, maar wel een krachtige katalysator. Wat je in een week kunt bereiken is diepe rust, beter slapen, minder stress, meer inzicht in de mogelijke oorzaken van je klachten en een praktische gereedschapskist waarmee je thuis verder kunt. Veel gasten ervaren bovendien een duidelijke toename in energie en een betere stemming dankzij de combinatie van rust, voedzame voeding en dagelijkse beweging. Wat ik kan beloven, is dat je hormonen na zeven dagen volledig ‘in balans’ zijn, dat je lichaam een complete detox heeft ondergaan of dat een chronische aandoening is verdwenen. De echte verandering ontstaat in de weken en maanden daarna. Een week Kamalaya geeft vooral richting, motivatie en het vertrouwen dat herstel mogelijk is.”

Wil je nog een laatste wijze raad meegeven?

Rita: “De krachtigste tools voor je gezondheid zijn ook de minst glamorous: slaap, pure voeding, beweging en verbinding. Ze zijn verre van fashionable, juist omdat ze werken.”

Kijk voor meer info en boekingen op kamalaya.com. Hier vind je de verschillende wellness journey’s waar Rita en haar naturopaat-collega’s onderdeel van zijn.