Het zenuwstelsel is tegenwoordig hot topic. Alsof er een sleutel in verborgen zit die je kan helpen om beter om te gaan met stress, spanning en overdonderende dagen. Maar is het reguleren van je zenuwstelsel wel een haalbare zaak, of is vriendschap sluiten een beter idee?
Bevriend raken met je zenuwstelsel: waarom ‘reguleren’ niet altijd het volledige antwoord is
Upcoming masterclass
Internal Family Systems (IFS): van innerlijke strijd naar zelf-leiderschap
Zondag 29 maart | 19.00 tot 20:30JA, IK BEN ERBIJ VOOR €19,95
Van controle naar relatie
Ons zenuwstelsel bepaalt hoe we reageren op prikkels, hoe we ons veilig voelen, hoe we herstellen, hoe we verbinding aangaan met anderen en hoe we omgaan met onzekerheid en ongemak. Lange tijd hebben we geprobeerd onze reacties te optimaliseren: beter slapen, meer focus, minder stress, sneller herstellen. We zochten manieren om spanning te verminderen, ontregeling te voorkomen of er beter tegen bestand te zijn. Maar wat als het zenuwstelsel geen probleem is dat opgelost moet worden? Wat als spanning, onrust of vermoeidheid geen storingen zijn, maar signalen?
De groeiende aandacht voor het zenuwstelsel en voor manieren om te reguleren, kan onbedoeld de boodschap geven dat een gereguleerde staat ‘goed’ is en ontregeling een teken dat je iets verkeerd doet of faalt. Wanneer we ons richten op het ontwikkelen van een relatie met ons zenuwstelsel, ontstaat er ruimte om op een andere manier naar ontregeling te kijken. In plaats van die zo snel mogelijk te willen corrigeren of overwinnen, kunnen we leren luisteren naar wat ons lichaam probeert te vertellen. In momenten van spanning ligt vaak informatie opgeslagen over eerdere ervaringen, grenzen die overschreden zijn, of over wat ooit nodig was om te overleven. Regulatie kan een startpunt zijn, maar wat er gecommuniceerd wordt verdient vooral je aandacht.
Wat is de nervus vagus?
De nervus vagus is een van de belangrijkste zenuwen in ons lichaam. Hij loopt vanuit de hersenstam via de nek naar onder en vertakt zich naar onder andere het hart, de longen en het maag-darmstelsel. Als onderdeel van het parasympathische zenuwstelsel speelt hij een centrale rol in ons autonome zenuwstelsel. De nervus vagus ondersteunt herstel en verbinding, en werkt als een rem op de stressreactie van het sympathische zenuwstelsel. Het helpt je systeem vertragen wanneer dat nodig is.
Dat betekent niet dat je de nervus vagus simpelweg ‘aanzet’ met een ademhalingsoefening. Je zenuwstelsel is geen knop, en regulatie is geen trucje. Het is jouw unieke systeem dat je kunt leren kennen en ondersteunen. Net zoals je een spier traint, kun je de veerkracht van je zenuwstelsel ontwikkelen. Niet alleen door meer te doorstaan en nog een ijsbad te doen. Maar juist ook door te onderzoeken wat je werkelijk nodig hebt om je veilig te voelen, in eerste instantie bij jezelf, en te luisteren naar de signalen die je lichaam je geeft.
Regulatie als toegangspoort
Veel adviezen over het reguleren van je zenuwstelsel richten zich op het verlagen van spanning: ademhalingsoefeningen, meditatie, body-scans. Dat is heel helpend, maar het is geen eindstation. Regulatie is vaak een belangrijke eerste stap; het creëert voldoende rust en veiligheid om überhaupt te kunnen onderzoeken wat er in je gebeurt. Wanneer regulatie het doel op zich wordt, kan het onbedoeld een nieuwe taak worden op je toch al lange to-do-lijst. Nog een oefening, nog een techniek, nog iets wat je ‘goed’ moet doen.
Regulatie kan een toegangspoort zijn: een manier om je systeem voldoende veiligheid te geven om te luisteren naar wat er geraakt wordt, welk patroon actief is of welke behoefte nog geen plek krijgt. Blijven we echter hangen in het voortdurend willen kalmeren van onszelf zonder dieper te kijken, dan blijft het bij symptoombestrijding en kunnen zelfs de beste oefeningen weinig veranderen in hoe je je in de diepte voelt en met jezelf omgaat.
Vrienden worden met je zenuwstelsel: hoe werkt dat eigenlijk?
Bevriend raken met je zenuwstelsel betekent dat je een relatie ontwikkelt met wat er in je leeft. Dat je leert opmerken wat er in je lichaam gebeurt en daar met nieuwsgierigheid en compassievolle aandacht bij aanwezig blijft. Niet om het direct te veranderen, maar om te begrijpen wat er geraakt wordt en wat er nodig is. Dat vraagt ook om creativiteit: onderzoeken wat jou werkelijk ondersteunt, wat veiligheid voor jou betekent, en hoe je verbinding kunt maken met jezelf en met anderen wanneer spanning oploopt. Verantwoordelijkheid nemen betekent hier niet streng zijn voor jezelf of alles onder controle krijgen, maar jezelf serieus nemen. Het is de bereidheid om te luisteren, om bij te sturen waar dat kan, en om ruimte te maken voor wat gevoeld wil worden.
Stop met het volledig willen vermijden van stress
Stress is onontkoombaar in een mensenleven en speelt een belangrijke rol in hoe we ons ontwikkelen. Het doel is dan ook niet om stress volledig te vermijden, maar om te oefenen in het aanwezig blijven wanneer het er is, zonder ermee samen te vallen. Vanuit die aanwezigheid ontstaat meer keuzevrijheid en meer mogelijkheden om te reageren op een manier die bij je past.
Van discipline naar persoonlijke rituelen
Werken met je zenuwstelsel vraagt om een verschuiving: van zoeken naar het perfecte stappenplan en het goed moeten-doen naar persoonlijke rituelen die met je meebewegen. Hierbij is het minder belangrijk hoe jij je zou moeten voelen. Het uitgangspunt is: onderzoeken wat jou op dit moment ondersteunt. Persoonlijke rituelen ontstaan niet uit discipline, maar uit zelfkennis. Ze groeien wanneer je leert luisteren naar je signalen, veiligheid onderzoekt op jouw manier en zelf verantwoordelijkheid neemt voor wat er in jou geraakt wordt. Kortom, dat vraagt om vriendschap met je zenuwstelsel!
In de masterclass op 22 februari neemt psycholoog en somatisch IFS practitioner Suze Retera je mee in de werking van de nervus vagus en hoe spanning- en gedragspatronen samenhangen met beschermingsreacties in je systeem. Je leert hoe je deze patronen zonder oordeel kunt benaderen, met nieuwsgierigheid en compassie. En hoe je een begin maakt met het opbouwen van een duurzame relatie met je zenuwstelsel.
Upcoming masterclass
Internal Family Systems (IFS): van innerlijke strijd naar zelf-leiderschap
Zondag 29 maart | 19.00 tot 20:30JA, IK BEN ERBIJ VOOR €19,95
