Zo groot is de invloed van het weer op jouw stemming

De ene dag word je wakker met energie, de volgende dag voel je je loom, prikkelbaar of heb je hoofdpijn. Precies wanneer het weer omslaat. Toeval? Niet per se. Ons lichaam staat voortdurend in contact met zijn omgeving en reageert op licht, temperatuur, luchtvochtigheid en luchtdruk. Wetenschappers noemen een sterke gevoeligheid voor zulke veranderingen meteosensitiviteit. En interessant genoeg lijkt niet iedereen daar even gevoelig voor te zijn.

We denken vaak dat ons lichaam een afgesloten systeem is, maar biologisch gezien is het tegenovergestelde waar. Je interne klok wordt dagelijks bijgesteld door licht, je bloedvaten reageren op temperatuur en je lichaam moet zich voortdurend aanpassen om zijn kerntemperatuur stabiel te houden. Het is dan ook niet vreemd dat een plotselinge weersverandering van invloed is op hoe je je voelt.

Weergevoelig

Wetenschappers onderzoeken al langer hoe het weer invloed kan hebben op lichaam en geest. En sommige mensen blijken daar gevoeliger voor te zijn dan anderen. Zo kunnen veranderingen in temperatuur, licht, luchtvochtigheid en luchtdruk samengaan met klachten als vermoeidheid, hoofdpijn, slecht slapen, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen. Hoe dat precies werkt, weten we nog niet. Waarschijnlijk spelen verschillende systemen in het lichaam een rol, waaronder je biologische klok, zenuwstelsel en hormonen.

Menopauze

Opvallend is dat vrouwen rond de menopauze vaker gevoelig lijken te zijn voor weersveranderingen. Dat is niet zo vreemd. Vanaf ongeveer je 45e verandert je hormoonhuishouding en daarmee onder andere de manier waarop je lichaam zijn temperatuur regelt en hoe je slaapt. Denk maar aan opvliegers en nachtelijk zweten. Mogelijk zorgen die veranderingen ervoor dat je lichaam ook sterker reageert op hitte, kou of plotselinge weersomslagen. Daar is nog meer onderzoek voor nodig, maar het laat wel zien dat ‘weergevoeligheid’ niet per definitie tussen je oren zit.

Licht en je biologische klok

Van alle weersfactoren begrijpen we de invloed van licht waarschijnlijk het best. In je hersenen bevindt zich een piepkleine biologische hoofdklok: de suprachiasmatische nucleus. Die gebruikt licht dat via je ogen binnenkomt om te bepalen welk moment van de dag het is. Vervolgens helpt deze klok allerlei processen te timen, van lichaamstemperatuur tot hormoonafgifte en slaap. Licht is daarmee veel meer dan iets waarmee je kunt zien. Het is een biologisch signaal. Onderzoek laat zien dat licht het circadiane systeem beïnvloedt en via die route ook samenhangt met stemming en gedrag. Dat verklaart waarom een donkere winterperiode voor sommige mensen zo zwaar kan voelen. Je krijgt minder sterk daglicht en brengt bovendien vaak meer tijd binnen door.

Waarom een grijze dag je moe kan maken

Van zonlicht worden we vrolijker, wordt vaak gezegd. Dat heeft onder andere te maken met serotonine, een neurotransmitter die betrokken is bij onze stemming. Maar zonlicht doet meer. Het helpt ook onze biologische klok reguleren en heeft daarmee invloed op onze slaap, energie en alertheid. Dat verklaart mogelijk waarom je je op donkere, regenachtige dagen vermoeider kunt voelen. Onderzoek laat namelijk zien dat vooral de hoeveelheid daglicht samenhangt met vermoeidheid. Het hoeft dus niet de regen te zijn die ervoor zorgt dat je het liefst op de bank kruipt; het gebrek aan licht speelt waarschijnlijk een belangrijkere rol.

En dan is er temperatuur

Ook warmte en kou hebben invloed op hoe je je voelt. Je lichaam probeert zijn kerntemperatuur namelijk voortdurend stabiel te houden. Op een hete dag verwijden de bloedvaten in je huid zich en ga je zweten om overtollige warmte kwijt te raken. Dat kost energie en kan verklaren waarom je je bij hoge temperaturen loom en minder scherp voelt. Extreme hitte doet nog meer met je lichaam én brein. Uit onderzoek blijkt dat hittegolven samenhangen met een hoger risico op mentale klachten. Dat betekent natuurlijk niet dat een zonnige zomerdag slecht is voor je mentale gezondheid, maar wel dat langdurige hitte behoorlijk belastend kan zijn. Warmer weer maakt je bovendien niet automatisch vrolijker. Een aangename voorjaarsdag kan je humeur juist een boost geven, vooral wanneer je naar buiten gaat. Maar zodra de temperatuur flink oploopt, kan het tegenovergestelde gebeuren: je voelt je sneller moe, prikkelbaar en minder energiek.

Kun je een weersomslag in je lichaam voelen?

Misschien herken je dit: hoofdpijn voordat het gaat onweren of pijnlijke gewrichten wanneer een lagedrukgebied nadert. Daar wordt onderzoek naar gedaan, maar de resultaten zijn niet eenduidig. Luchtdruk, vochtigheid, wind en temperatuur veranderen bovendien vaak tegelijkertijd, waardoor moeilijk te bepalen is welke factor verantwoordelijk is. Ook onze verwachting speelt waarschijnlijk mee. Wanneer je ervan overtuigd bent dat regen je hoofdpijn bezorgt, let je op een regenachtige dag mogelijk sterker op lichamelijke signalen. Dat maakt de klacht niet ingebeeld. Het laat vooral zien hoe nauw waarneming, zenuwstelsel en lichaam met elkaar verweven zijn. Een recente review noemt naast biologische mechanismen dan ook aandacht, interpretatie en piekeren als mogelijke factoren bij weergerelateerde klachten.

Je lichaam leeft mee met zijn omgeving

Dus: kun je werkelijk ‘last van het weer’ hebben? Ja, maar waarschijnlijk niet op de simpele manier waarop we het vaak voorstellen. Voor de gemiddelde persoon is het directe effect van het weer op de stemming relatief klein. Een grote Nederlandse studie onder 14.478 mensen vond bijvoorbeeld geen overtuigend bewijs dat dagelijkse temperatuur, regen en zonneschijn konden verklaren wie depressief of somber was. Maar gemiddelden vertellen niet het hele verhaal. Sommige mensen lijken veel gevoeliger voor veranderingen in licht, temperatuur en andere weersfactoren dan anderen. Weergevoeligheid daarom vooral een mooie herinnering aan iets wat we in ons moderne binnenleven makkelijk vergeten: je lichaam staat niet los van de natuur.