Waarom ADHD tijdens de menopauze ineens veel erger kan worden (en niemand je daarop voorbereidt)

Je vergeet afspraken, kunt je plotseling niet meer concentreren, raakt sneller overprikkeld en voelt je constant opgejaagd. Op het eerste gezicht lijken het typische menopauzeklachten. Maar voor vrouwen met ADHD (ook als die nooit is vastgesteld) is er meer aan de hand. De hormonale veranderingen tijdens de peri- en menopauze kunnen bestaande ADHD-klachten versterken en soms zelfs voor het eerst aan het licht brengen. Toch wordt daar opvallend weinig over gesproken. Psychiater en ADHD-specialist dr. Sasha Hamdani legt uit waarom juist deze levensfase zo’n grote impact kan hebben op het ADHD-brein.

Oestrogeen en dopamine: een belangrijke wisselwerking

Volgens Hamdani draait alles om oestrogeen. Dat hormoon beïnvloedt namelijk de aanmaak en werking van dopamine: de neurotransmitter die bij mensen met ADHD al minder efficiënt functioneert. Tijdens de perimenopauze schommelt het oestrogeen sterk en na de menopauze daalt het blijvend. Daardoor krijgen veel vrouwen ineens meer moeite met concentratie, plannen, impulscontrole en emotieregulatie.

ADHD-diagnose tijdens de overgang

Bij meisjes en vrouwen blijft ADHD opvallend vaak jarenlang onopgemerkt. In tegenstelling tot jongens uit ADHD zich bij hen minder vaak in hyperactief gedrag, maar vaker in perfectionisme, piekeren of jezelf voortdurend aanpassen. Daardoor ontwikkelen ze slimme strategieën om hun klachten te verbloemen. Ze werken harder, maken eindeloze lijstjes of bereiden alles tot in de puntjes voor. Hierdoor krijgen ze vaak pas laat, of helemaal nooit, de juiste diagnose. De overgang is voor veel vrouwen het moment waarop die verborgen ADHD voor het eerst zichtbaar wordt. De hormonale veranderingen versterken namelijk de bestaande kenmerken. Klachten die jarenlang op de achtergrond bleven, worden ineens veel duidelijker merkbaar. Voor sommigen vallen dan eindelijk de puzzelstukjes op hun plek en wordt duidelijk waarom bepaalde uitdagingen al hun hele leven terugkomen.

Hoe weet je of het ADHD is of ‘gewoon’ de menopauze?

Dat is niet altijd eenvoudig. Zowel ADHD als de menopauze kunnen klachten geven als:

• brain fog
• vergeetachtigheid
• moeite met concentreren
• emotionele schommelingen
• slaapproblemen
• overprikkeling

Een belangrijk verschil is dat ADHD meestal al veel eerder in het leven aanwezig was, ook al viel het misschien nooit echt op. De menopauze maakt bestaande kwetsbaarheden vaak zichtbaarder, maar veroorzaakt ADHD niet.

Waarom oude strategieën ineens niet meer werken

De peri- en menopauze vallen vaak samen met een van de drukste fases van het leven. Een carrière vraagt veel aandacht, kinderen zijn volop in ontwikkeling, ouders worden ouder en de mentale belasting neemt toe. Tegelijkertijd schommelt je oestrogeen, waardoor het ADHD-brein minder ondersteuning krijgt bij processen als aandacht, planning en emotieregulatie. Volgens Hamdani is juist die combinatie de reden dat strategieën die jarenlang goed werkten, ineens niet meer voldoende zijn.

Plannen kost opeens veel meer energie, je raakt sneller overprikkeld of verliest halverwege een gesprek de draad. Ook beslissingen nemen, prioriteiten stellen en je aandacht ergens bij houden kunnen ineens veel lastiger worden. Het lijkt alsof je achteruitgaat, terwijl er in werkelijkheid iets heel anders aan de hand is: je brein moet harder werken met minder hormonale ondersteuning. Dat betekent niet dat je minder competent bent geworden, maar dat je behoefte hebt aan andere strategieën die passen bij deze nieuwe levensfase.

Wat helpt wel?

Hamdani benadrukt vooral dat er gelukkig veel mogelijk is. De eerste stap is erkennen dat dit geen kwestie is van luiheid of een gebrek aan discipline, maar van neurobiologie. Strategieën die vaak helpen zijn:

• zorg voor een vast slaapritme; slaaptekort versterkt zowel menopauze- als ADHD-klachten;
• maak je brein minder afhankelijk van je geheugen door reminders, agenda’s en vaste routines te gebruiken;
• beperk het aantal keuzes op een dag en automatiseer waar mogelijk;
• beweeg regelmatig; dit ondersteunt zowel je stemming als je concentratie;
• bespreek met je arts of hormoontherapie, ADHD-medicatie of een combinatie daarvan passend kan zijn.

Je brein en hormonale veranderingen

De menopauze veroorzaakt ADHD niet, maar kan bestaande klachten wel versterken of voor het eerst zichtbaar maken. Begrijpen wat er in je brein gebeurt, is daarom een belangrijke eerste stap. Het helpt je om milder naar jezelf te kijken én ondersteuning te zoeken die past bij deze nieuwe levensfase.

Verder lezen

Benieuwd hoe hormonale veranderingen het ADHD-brein beïnvloeden? Het uitgebreide interview met psychiater dr. Sasha Hamdani op The Pause Life geeft nog meer achtergrond en handvatten. Je vindt het hier: An ADHD & Menopause Toolkit: What Actually Helps.