Voeding en vaginale gezondheid: wat helpt écht (en wat is een hardnekkige mythe)?

Ananas voor een zoetere vagina, geen suiker meer bij terugkerende schimmelinfecties en dagelijks cranberrysap om blaasontstekingen buiten de deur te houden. Wie online zoekt naar voeding voor een gezonde vagina, komt al snel terecht in een oerwoud van adviezen. Volgens de Amerikaanse gynaecoloog Dr. Jen Gunter, auteur van De vaginabijbel, is een groot deel daarvan gebaseerd op hardnekkige mythes. Maar wat klopt nu écht? We zetten de wetenschap achter suiker, yoghurt, brood, cranberry’s en gefermenteerde voeding voor je op een rij.

Kan eten de geur van je vagina veranderen?

Een van de bekendste verhalen is dat bepaalde voedingsmiddelen invloed hebben op hoe je vagina ruikt of zelfs smaakt. Ananas staat daarbij waarschijnlijk met stip op één. Alleen: fysiologisch is daar nauwelijks een logische route voor. Vaginale afscheiding bestaat onder andere uit cellen van de vaginawand, slijm uit de baarmoederhals, vocht en stoffen die door gezonde vaginale bacteriën worden geproduceerd. Vooral lactobacillen spelen een belangrijke rol in de typische geur van een gezonde vagina. Voeding verandert volgens Gunter niet zomaar de hoeveelheid of stofwisseling van deze bacteriën. De vagina heeft bovendien geen mechanisme waarmee ze voedingsstoffen of geurstoffen actief uit het bloed concentreert. Dat betekent overigens niet dat eten nooit invloed heeft op lichaamsgeur. Asperges kunnen bijvoorbeeld de geur van urine veranderen en bepaalde stoffen uit knoflook zijn teruggevonden in urine en moedermelk. Maar dat is iets anders dan de vagina rechtstreeks een andere geur geven.

Suiker veroorzaakt geen vaginale schimmelinfectie

Nog zo’n hardnekkige overtuiging: candida zou floreren zodra je suiker eet. Daarom schrappen sommige vrouwen jarenlang brood, koek, fruit of andere koolhydraten in de hoop terugkerende schimmelinfecties te voorkomen. Volgens Gunter ontbreekt daarvoor overtuigend bewijs. De vagina bevat van nature juist glycogeen, een vorm van opgeslagen suiker die afkomstig is uit de vaginale slijmvliescellen. Die suiker speelt een rol in het vaginale ecosysteem. Onderzoekers hebben geprobeerd de hoeveelheid vaginale suiker te beïnvloeden door vrouwen extra koolhydraten of suiker te laten eten, maar dat lukte niet. Ook het populaire anticandidadieet wordt volgens haar niet ondersteund door de beschikbare fysiologie en wetenschap. Er is één belangrijke nuance: vrouwen met diabetes hebben wel een groter risico op vaginale schimmelinfecties. Dat lijkt echter samen te hangen met langdurig verhoogde bloedsuikerwaarden, glucose in de urine en veranderingen in de afweer (niet met het eten van één stuk taart).

En brood, wijn en bier dan?

Ook gist in voeding krijgt regelmatig de schuld. Maar de gist waarmee brood, bier en wijn worden gemaakt is doorgaans Saccharomyces cerevisiae. Vaginale schimmelinfecties worden meestal veroorzaakt door andere gistsoorten, waaronder Candida albicans. Bovendien is de gist in gebakken brood, wijn en veel bier niet meer actief. Je hoeft je zuurdesembrood dus niet vaarwel te zeggen.

Cranberry: feit of fabel?

Cranberrysap heeft al tientallen jaren de reputatie blaasontstekingen te voorkomen. Daar zit een interessante theorie achter: bestanddelen uit cranberry’s zouden het moeilijker maken voor bacteriën om zich aan de urinewegen te hechten. Klinkt overtuigend, alleen ziet Gunter in de onderzoeken die zij bespreekt geen duidelijk preventief effect van cranberrysap. Bovendien bevat sap relatief veel suiker en mis je een groot deel van de vezels die je wel binnenkrijgt wanneer je de hele vrucht eet. Wie regelmatig een blaasontsteking heeft, doet er volgens Gunter daarom beter aan om samen met een arts naar de onderliggende oorzaak en een passende behandeling te kijken, dan te vertrouwen op een glas cranberrysap per dag. Dat levert uiteindelijk meer op dan een voedingsmiddel waarvan het effect nooit overtuigend is aangetoond.

Het beste voedingsadvies voor je vagina? Vezels!

Als Gunter één concreet voedingsadvies geeft, is het voldoende vezels eten. Zij adviseert minimaal 25 gram per dag. Dat werkt vooral indirect. Vezels ondersteunen gezonde darmbacteriën en zorgen voor soepele ontlasting, waardoor constipatie en veel persen worden voorkomen. Dat laatste is relevant voor de bekkenbodem: veelvuldig persen kan bijdragen aan bekkenbodemklachten, die op hun beurt bijvoorbeeld pijn tijdens seks kunnen veroorzaken. Denk daarbij aan groenten, fruit, volkoren granen, peulvruchten, noten en zaden.

Hoe zit het met yoghurt, kombucha en zuurkool?

Gefermenteerde voeding wordt vaak aangeprezen om het vaginale microbioom te ondersteunen. Dat verband is minder direct dan vaak wordt voorgesteld. Yoghurt, zuurkool en kombucha bevatten meestal niet dezelfde lactobacillusstammen die in de vagina voorkomen. Dat wil niet zeggen dat gefermenteerde voeding geen zin heeft. Ze is gunstig voor je darmmicrobioom en kan mogelijk helpen na antibioticagebruik. Alleen ontbreekt volgens Gunter goed onderzoek waaruit blijkt dat je hiermee rechtstreeks je vaginale flora kunt herstellen.

Laat je niet gek maken door voedingsmythes

Onze vagina is veel minder kwetsbaar dan vaak wordt gedacht. Een stuk taart, een glas wijn of een boterham brengt je vaginale flora niet ineens uit balans. Veel populaire voedingsadviezen zijn dan ook gebaseerd op aannames, niet op overtuigend wetenschappelijk bewijs, zegt Gunter. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende vezels is altijd een goed idee; het ondersteunt je algehele gezondheid, en daarmee indirect ook die van je vagina. Maar wees kritisch op spectaculaire claims die beloven dat één voedingsmiddel je vaginale flora kan herstellen of schimmelinfecties kan voorkomen. Bij terugkerende klachten zoals jeuk, pijn, een sterke geur of afwijkende afscheiding is een bezoek aan de huisarts of gynaecoloog uiteindelijk het meest zinvol.

Over Jen Gunter & De vaginabijbel

Gynaecoloog Jen Gunter staat bekend om haar scherpe, no-nonsense aanpak van vrouwengezondheid. In De vaginabijbel (€32,99) maakt ze korte metten met hardnekkige mythes over de vulva en vagina en zet ze medische feiten helder op een rij.