We maken allemaal deel uit van grotere systemen: ons gezin van herkomst, onze voorouderlijn en later ook vriendengroepen en werkomgevingen. Binnen een systeem wil alles wat wezenlijk is gezien en erkend worden: overleden kinderen, daders, een geheim, een product dat een bedrijf ‘groot’ heeft gemaakt, grensoverschrijding. Wanneer iets geen plek krijgt, gaat iemand anders onbewust dragen wat werd uitgesloten. In familiesystemen kan dat zelfs over generaties heen. Hieronder deelt Dr. Jane A. Coerts inzichten over systemische verstrikkingen.
Verstrikkingen in je familiesysteem: draag jij iets wat niet van jou is?
Jane: Een systemische verstrikking ontstaat wanneer je, vaak uit loyaliteit, iets draagt dat niet van jou is. Een dochter vertelt: “Ik ben de middelste van drie. Mijn oudste broer en ik hebben het bedrijf dat onze moeder met passie heeft opgericht, overgenomen.” Ze werkt voor twee. Tot haar lichaam op een dag stop zegt en ze niet meer kan opstaan van de bank. Diagnose: burn-out. Tijdens een familieopstelling komt er iets anders aan het licht. Ze blijkt een oudere zus te hebben gehad, het eerste kind van haar ouders. Haar zus overleed op tweejarige leeftijd. Er werd wel over haar gesproken, maar het verdriet kreeg nooit echt bedding. Tijdens de opstelling voelt ze hoe ze zich met het lot van haar zus verbonden heeft door voor twee te leven. “Ik merk nu pas hoe sterk die loyaliteit is geweest. En hoe goed het me doet om echt stil te staan bij haar dood.”
Uit de verstrikking
Wanneer ze later in de kinderrij staat, met plek voor haar overleden zus, zegt ze: “Ik heb me nog nooit zo compleet gevoeld.” Dat is wat er gebeurt wanneer het uitgeslotene wordt gezien.
Een andere vrouw vraagt zich af waarom haar levensstroom steeds stagneert op kruispunten in haar carrière. In coachsessies blijven de antwoorden onbevredigend. Ze besluit deel te nemen aan een opstelling.
In de opstelling staan zeven generaties vrouwen achter haar. Wanneer ze zich omdraait en oogcontact maakt met haar betovergrootmoeder, beginnen de tranen te stromen. Alsof iets ouds eindelijk erkend wordt. De stilte spreekt. Dan volgt een collectieve zucht. De verstrikking wordt ontward. Drie jaar later heeft ze een eigen atelier en expositieruimte. Ze vaart op haar eigen stroom.
Intergenerationeel trauma en familiepatronen
Verstrikkingen manifesteren zich onder andere door patronen die over generaties heen terugkeren. Haar vader was alcoholist. Daar werd niet over gesproken. Zijn kleinzoon, haar neef, was erg op hem gesteld. Hij kwam vaak naar zijn voetbalwedstrijden kijken. Toen haar vader – te jong – overleed, raakte haar neef verslaafd aan alcohol en pillen. Ze besloot hem over haar vader, zijn opa, te vertellen. Zijn mooie kanten en de schaduwzijden. Toen dat er mocht zijn, hoefde er niets meer verdoofd te worden. Wat uitgesloten was, werd ingesloten en verloor de macht.
Systemisch werk laat zien dat trauma, geheimen en onverwerkt verdriet generaties lang kunnen doorwerken. Dit noemen we intergenerationeel trauma. Het is gedrag dat niet van ons is, maar dat we dragen uit onbewuste loyaliteit. Zoals de gespletenheid van een broer die eigenlijk verwijst naar de oom met schizofrenie die doodgezwegen was. Of een doodsverlangen dat niet van de vraaginbrenger blijkt te zijn, maar van een tante over wie nooit meer gesproken mocht worden. Door te erkennen wat er niet mocht zijn, heelt het systeem. Zoals Franz Rupert zegt: “De waarheid heelt de waan.”
Wat gebeurt er tijdens een familieopstelling?
Tijdens een familieopstelling wordt zichtbaar waar een verstrikking zit. Dat gebeurt niet via psychoanalyse, maar via een actieve ervaring. Door representanten op te stellen ontstaat er een beeld van het familiesysteem dat vaak verrassend helder en kloppend voelt. Wanneer het uitgeslotene alsnog wordt erkend, heelt het systeem en raakt het gegrond. Zwaarte kan lichter voelen en onrust kan plaatsmaken voor aanwezigheid. Een geheim dat wordt uitgesproken, ontspant het lichaam. Een kind van een zaaddonor ontspande zichtbaar toen hem de waarheid werd verteld en zijn ouders spijt betuigden dat ze die zo lang verzwegen hadden. Wat gezien en erkend wordt, verliest macht en lading.
Terugkeren op je eigen levensstroom
Misschien herken je het: je blijft vastlopen rond werk, relaties of gezondheid. De levensstroom lijkt te stokken op bepaalde kruispunten. Je voelt je verantwoordelijk voor iets wat groter is dan jij. Wanneer een systemische verstrikking wordt ontward, worden je ‘ja’ en ‘nee’ helderder. Je kompas richt zich van binnenuit. De impuls komt niet meer uit loyaliteit of compensatie, maar uit een eigen bedding. Dat dient je gezondheid en vergroot de kracht van je inbreng.
De neiging om te zien wat anderen liever niet zien, kan een prachtige kwaliteit zijn. Misschien ben jij de rebel of de klokkenluider van de familie. In eerste instantie zal je misschien alles willen onthullen. Gaandeweg leer je dat dat niet altijd dient. Je wordt sensitiever. Je behoudt je kwaliteit en weet wanneer het aan jou is om iets te onthullen, en wanneer niet. Er komt in ieder geval een moment waarop de vraag zich aandient: wat hoort bij mij, en wat hoort bij de ander?
Over de auteur
Dr. Jane A. Coerts heeft ruim twintig jaar ervaring als opsteller. Ze werd opgeleid bij Phoenix Opleidingen, waar ze tien jaar werkzaam was, en het Bert Hellinger Instituut. Daarnaast volgde ze workshops bij onder anderen Daan van Kampenhout, Stefan Hausner en Franz Rupert. In haar praktijk begeleidt ze mensen die vastlopen in werk, relaties of gezondheid en ontdekken dat hun vraag dieper geworteld is in het familiesysteem. Kijk voor meer info op janecoerts.nl (vitaliteit en begeleiding bij burn-out en aanhoudende klachten) of streamsite.nl (leiderschap en opleidingen).
Mis nooit meer iets van Holistik!
Schrijf je in voor onze newsletter & never miss a single story.Ja, houd mij op de hoogte!
