Vermijdende hechtingsstijl: waarom je afstand neemt als liefde dichtbij komt

Bij een vermijdende hechtingsstijl heb je vaak al jong geleerd dat het veiliger is om emotionele behoeften zelf op te lossen. Naar schatting heeft 20 tot 25% van de volwassenen een vermijdende hechtingsstijl. Je bent dus niet de enige. Het is een beschermingsmechanisme dat ooit heel nuttig was, maar je volwassen relaties behoorlijk in de weg kan zitten.

De Britse psychiater John Bowlby was een van de grondleggers van de hechtingstheorie. Zijn collega Mary Ainsworth ontwikkelde later de beroemde Strange Situation: een observatiemethode waarbij werd gekeken hoe jonge kinderen reageerden wanneer hun ouder tijdelijk de kamer verliet en vervolgens terugkwam. Daaruit kwamen verschillende hechtingspatronen naar voren. Een vermijdende hechtingsstijl ontstaat vaak wanneer ouders of verzorgers afstandelijk, afwijzend of emotioneel onvoldoende beschikbaar zijn. Dat betekent niet noodzakelijk dat er thuis geen liefde was. Een ouder kan uitstekend voor een kind zorgen, maar bijvoorbeeld moeite hebben met emoties, lichamelijke nabijheid of troost. Wanneer een kind verdrietig is en regelmatig merkt dat huilen, angst of behoefte aan nabijheid weinig respons oplevert, leert het zich aanpassen. Het kind minimaliseert zijn behoefte aan gehechtheid om zichzelf tegen nieuwe afwijzing te beschermen. De onbewuste conclusie wordt: ik kan het beter zelf oplossen.

Van buiten rustig, vanbinnen stress

Dat levert een interessant verschijnsel op. Vermijdend gehechte kinderen kunnen opvallend zelfstandig en onaangedaan lijken wanneer hun ouder weggaat. Maar dat betekent niet dat ze geen stress ervaren. In onderzoek naar hechting werd bij vermijdend gehechte kinderen een verschil gevonden tussen hun zichtbare gedrag en fysiologische stressreacties. Hun lichaam kon wel degelijk geactiveerd zijn, terwijl ze aan de buitenkant relatief weinig behoefte aan troost lieten zien. Dat principe zie je soms terug bij volwassenen: het verlangen naar verbinding verdwijnt niet noodzakelijk, maar wordt onderdrukt. Je hebt jezelf misschien jarenlang verteld dat je niemand nodig hebt, terwijl intimiteit ondertussen wel degelijk iets in je zenuwstelsel activeert.

Zo herken je vermijdende hechting in een relatie

Volwassenen met een vermijdende hechtingsstijl verwachten vaak relatief weinig van liefde en relaties. Onafhankelijkheid voelt veilig en controleerbaar. Afhankelijk zijn van een ander kan daarentegen ongemakkelijk of zelfs bedreigend voelen. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• veel behoefte hebt aan ruimte en zelfstandigheid;
• het lastig vindt om over gevoelens te praten;
• je terugtrekt tijdens conflicten;
• ongemakkelijk wordt wanneer iemand veel bevestiging nodig heeft;
• moeilijk om hulp vraagt;
• na een heel intiem moment plotseling afstand wilt;
• sneller de tekortkomingen van je partner ziet wanneer de relatie serieuzer wordt.

Juist dat laatste is interessant. Je kunt dolverliefd zijn en vervolgens, zodra iemand zich werkelijk aan je verbindt, ineens twijfelen. Is hij eigenlijk wel aantrekkelijk genoeg? Past zij werkelijk bij mij? Mis ik niet iets? Dat hóéft natuurlijk geen hechtingsprobleem te zijn. Soms past iemand simpelweg niet bij je. Maar wanneer hetzelfde patroon zich relatie na relatie herhaalt, is het de moeite waard om ernaar te kijken.

Waarom intimiteit juist afstand kan oproepen

Binnen de hechtingspsychologie wordt gesproken over deactiverende strategieën: manieren waarop iemand zijn behoefte aan verbinding onbewust dempt. Je stort je bijvoorbeeld op je werk, benadrukt hoe belangrijk vrijheid voor je is, praat jezelf uit je verliefdheid of fantaseert over een ex zodra je huidige relatie serieus wordt. Het paradoxale is dat juist een fijne, beschikbare partner dit systeem kan activeren. Zolang iemand emotioneel onbereikbaar is, kun je verlangen. Zodra diegene werkelijk dichtbij komt, ontstaat er spanning. Afstand geeft dan tijdelijk opluchting. En precies daardoor blijft het patroon bestaan.

Afwijzend-vermijdend of angstig-vermijdend?

Niet iedere vermijdend gehechte persoon reageert hetzelfde. Bij een afwijzend-vermijdende (dismissive-avoidant) hechtingsstijl kun je jezelf hebben aangeleerd dat je liefde eigenlijk niet nodig hebt. Je stelt je sterk en onafhankelijk op, ook binnen relaties. Je partner kan daardoor het gevoel krijgen nooit helemaal bij je binnen te komen. Daarnaast bestaat een patroon waarbij verlangen naar liefde en angst voor intimiteit naast elkaar bestaan, vaak fearful-avoidant genoemd. Je wilt heel graag verbinding, maar verwacht tegelijkertijd gekwetst of afgewezen te worden. Dat kan leiden tot het bekende aantrekken en afstoten. Zodra iemand afstand neemt, verlang je naar verbinding. Zodra diegene dichtbij komt, wil je weer weg.

Van vermijdend naar veiliger gehecht

Het goede nieuws is dat een hechtingsstijl geen levenslange veroordeling is. Onze vroege relaties zijn belangrijk, maar latere ervaringen kunnen onze verwachtingen van intimiteit veranderen. De eerste stap is herkennen wat je doet wanneer iemand dichtbij komt. Trek je je terug? Word je kritisch? Rationaliseer je gevoelens weg? Zeg je dat je ‘ruimte nodig hebt’ terwijl je eigenlijk bang bent om gekwetst te worden? Vervolgens kun je oefenen met iets wat voor een vermijdend gehecht systeem behoorlijk spannend kan zijn: blijven wanneer je automatische reactie zegt dat je afstand moet nemen. Therapie kan daarbij helpen, net als relaties met mensen die emotioneel beschikbaar, voorspelbaar en betrouwbaar zijn. Door steeds opnieuw te ervaren dat nabijheid niet automatisch tot afwijzing of verlies van autonomie leidt, leer je dat je dichtbij iemand kunt komen zonder jezelf kwijt te raken. En precies dat is de essentie van veilige hechting.