Ieder mens heeft een ‘third place’ nodig. Heb jij er al één?

Een koffietentje waar de barista je bestelling kent. Het park waar je tijdens het uitlaten steeds dezelfde hondenbezitters tegenkomt. Je yogastudio, bibliotheek, sportclub of stamkroeg. Misschien denk je er nauwelijks over na, maar zulke plekken zijn belangrijker voor je mentale gezondheid dan je denkt. Sociologen noemen ze third places: plekken die niet thuis en niet je werk zijn, maar waar je regelmatig andere mensen tegenkomt. En juist die plekken hebben we in een digitaliserende wereld hard nodig. 

De term third place werd eind jaren tachtig populair door de Amerikaanse socioloog Ray Oldenburg. Je huis zag hij als je first place, je werk als je second place. Daarnaast hebben mensen volgens hem informele ontmoetingsplekken nodig waar ze zonder veel verplichtingen kunnen binnenlopen en anderen tegenkomen. Denk aan cafés, bibliotheken, parken, buurthuizen, sportverenigingen en lokale winkels. Het interessante is dat je daar geen beste vrienden hoeft te maken. De kracht zit juist in het regelmatig tegenkomen van ándere mensen. Onderzoek naar third places laat zien dat zulke plekken samenhangen met meer contact tussen buurtbewoners en sociale samenhang in een wijk. Dat maakt dat koffietentje op de hoek ineens iets meer dan een plek waar je cappuccino haalt.

We hebben andere mensen nodig

Dat sociale contact belangrijk is, wordt steeds duidelijker. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt inmiddels over social health als een belangrijke pijler naast onze fysieke en mentale gezondheid. Wereldwijd ervaart ongeveer 1 op de 6 mensen gevoelens van eenzaamheid. Eenzaamheid en sociale isolatie hangen onder andere samen met depressie, angst, cognitieve achteruitgang, hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. Psychologie professor Julianne Holt-Lunstad doet al jaren onderzoek naar dit onderwerp. Volgens haar moeten we sociale verbinding niet zien als iets gezelligs voor naast een gezond leven. Sociale relaties zijn zélf een belangrijke gezondheidsfactor. Daarbij gaat het niet alleen om hechte vriendschappen. Holt-Lunstad benadrukt in haar onderzoek dat ook de aanwezigheid van andere mensen die we niet of nauwelijks kennen belangrijk zijn voor onze gezondheid. Dat is interessant. Je hoeft je sociale leven dus niet uit te breiden met vijf nieuwe boezemvrienden. Ook de mensen die zich in de buitenste cirkels van je leven bevinden, doen ertoe. De buurman die altijd zwaait. De andere vaste bezoeker van je koffiezaak. Het praatje na pilates. Al die kleine ontmoetingen vertellen je: ik maak deel uit van een wereld waarin andere mensen mij zien.

Maar waar ontmoeten we elkaar nog?

En daar wringt iets. Een groot deel van ons leven is de afgelopen decennia efficiënter geworden. We kunnen thuiswerken, boodschappen laten bezorgen, online sporten, films streamen en via een app eten bestellen. Zelfs wanneer we behoefte hebben aan een gesprek, is er inmiddels altijd een chatbot beschikbaar. Handig? Absoluut. Maar daardoor verdwijnen ook allerlei momenten waarop we vroeger min of meer per ongeluk andere mensen tegenkwamen. Je hoeft de deur niet meer uit voor een film, maaltijd, boek of vergadering. En als je wél buiten bent, kun je met een koptelefoon op en je ogen op je telefoon gericht moeiteloos door een stad bewegen zonder daadwerkelijk contact te maken. Juist daarom worden third places de komende jaren steeds belangrijker. De WHO noemt het versterken van onze sociale infrastructuur (waaronder parken, bibliotheken en cafés) expliciet als een van de manieren waarop we sociale verbinding kunnen bevorderen.

Je hoeft elkaar niet eens goed te kennen

Het mooie van een third place is dat er weinig van je wordt verwacht. Thuis heb je verantwoordelijkheden. Op je werk moet je presteren. Bij goede vrienden wil je aandachtig aanwezig zijn. Maar in je favoriete café mag je gewoon een krant lezen terwijl om je heen mensen praten. Dat klinkt misschien onbeduidend, maar het geeft iets wat thuis op de bank moeilijk te creëren is: het gevoel onderdeel te zijn van een gemeenschap. En naarmate ons leven digitaler wordt, zou dat weleens steeds waardevoller kunnen worden.

Heb jij een third place?

Heb je een plek buiten je huis en werk waar mensen je herkennen? Waar je regelmatig dezelfde gezichten ziet? Waar je zonder afspraak naartoe kunt en de kans bestaat dat er spontaan een gesprek ontstaat? Zo niet, begin dan met iets kleins en zorg dat je onder de mensen komt. Drink iedere zaterdag koffie bij hetzelfde café. Ga naar de markt in plaats van je boodschappen te laten bezorgen. Word lid van een sportclub. Lees een uur in de bibliotheek. Wandel steeds rond hetzelfde tijdstip door het park. Want juist in kleine ontmoetingen groeit het gevoel dat je deel uitmaakt van een gemeenschap. En precies dát – een gevoel van belonging – houdt ons staande in een digitaliserende wereld.