Testosteron: het vergeten hormoon van de vrouw

Bij hormonen en de overgang gaat het al snel over oestrogeen en progesteron. Begrijpelijk, want deze hormonen veranderen sterk rond de menopauze. Toch blijft een belangrijke speler vaak onderbelicht: testosteron. We kennen het vooral als ‘mannelijk hormoon’, terwijl ook het vrouwelijk lichaam het zelf aanmaakt. Welke rol speelt testosteron bij vrouwen? Wat gebeurt ermee als je ouder wordt? En wanneer is het zinvol om er aandacht aan te besteden?

Testosteron: het vergeten hormoon van de vrouw

Om te beginnen even een kleine opfrisser, want bij hormonen vliegen de ingewikkelde termen je al snel om de oren. Testosteron behoort tot de ‘androgenen’, een groep geslachtshormonen. Mannen hebben er gemiddeld veel meer van, maar ook vrouwen produceren testosteron. Dat gebeurt onder andere in de eierstokken en bijnieren. Daarnaast maakt het lichaam testosteron uit voorlopers van andere hormonen. Testosteron werkt via androgeenreceptoren die zich op verschillende plekken in het lichaam bevinden. Ook kan het worden omgezet in dihydrotestosteron (DHT) en oestradiol, een vorm van oestrogeen. Het is dus geen losstaand ‘mannelijk’ hormoon, maar onderdeel van een veel groter hormonaal samenspel.

Wat gebeurt er met testosteron als je ouder wordt?

Bij oestrogeen zien we rond de menopauze een duidelijke daling. Met testosteron ligt dat anders. De hoeveelheid testosteron neemt bij vrouwen al vanaf de vroege volwassenheid geleidelijk af. Er is dus niet ineens een testosteron-crash zodra je in de (peri)menopauze belandt. Dat onderscheid is belangrijk. Klachten als vermoeidheid, minder spierkracht of weinig zin in seks betekenen niet automatisch dat je te weinig testosteron hebt. Zeker tijdens de overgang kunnen slaaptekort, stress, medicatie, relationele factoren en veranderingen in andere hormonen tegelijkertijd een rol spelen. Daar komt bij dat er geen algemeen geaccepteerde testosteronwaarde bestaat waaronder een vrouw per definitie klachten krijgt. Een bloeduitslag kan daarom niet op zichzelf vertellen of iemand een ‘testosterontekort’ heeft. Klachten en persoonlijke omstandigheden blijven minstens zo belangrijk.

Testosteron en libido

Waar testosteron wel nadrukkelijk in beeld komt, is bij seksualiteit. Androgenen zijn betrokken bij seksueel verlangen en bij de vrouwelijke seksuele functie. Toch werkt libido niet als een simpele thermostaat die je met wat extra testosteron hoger kunt zetten. Seksueel verlangen is geen op zichzelf staand lichamelijk proces. Het ontstaat in wisselwerking met hoe je je voelt en de context waarin intimiteit plaatsvindt. Een laag libido betekent dus niet automatisch dat je testosteron te laag is. Toch kan testosteron relevant zijn wanneer het seksuele verlangen langdurig sterk is afgenomen en een vrouw daar zelf last van heeft. Artsen kunnen dan onderzoeken of sprake is van hypoactive sexual desire disorder (HSDD). Daarvoor bestaat geen simpele bloedtest: het gaat om het totaalbeeld en niet om één hormoonwaarde.

Testosteron en hormoonbehandeling

Bij hormoontherapie tijdens de overgang denken we vooral aan oestrogeen, al dan niet gecombineerd met progesteron of een progestageen. Testosteron is geen standaardonderdeel van menopauzale hormoontherapie. De best onderzochte reden om testosteron aan vrouwen voor te schrijven, is langdurig weinig seksueel verlangen na de menopauze (HSDD). Onderzoek laat daarbij gemiddeld een kleine verbetering zien van seksueel verlangen en andere aspecten van seksuele functie. Voor het voorschrijven van testosteron met als doel meer energie, betere cognitie, sterkere botten of een groter gevoel van welzijn is momenteel onvoldoende bewijs. Overweeg je testosterontherapie? Dan kan een arts vooraf je totale testosteron bepalen. Die waarde helpt niet om HSDD vast te stellen. Artsen gebruiken hem als uitgangspunt en om de testosteronspiegel tijdens de behandeling te bewaken. Ook SHBG, het eiwit dat geslachtshormonen bindt, kan daarbij worden meegenomen.

Moet je testosteron vanaf je veertigste monitoren?

Hormonen veranderen als je ouder wordt. Toch is het niet nodig om vanaf je veertigste standaard je testosteron te laten meten. Er bestaat namelijk geen vaste waarde die voor iedere vrouw bepaalt of haar testosteron te laag is. Toch verdient testosteron zeker aandacht, vooral als je veranderingen merkt in bijvoorbeeld je libido. Orthomoleculair arts Sophie Kuizenga van Mind Your Gut begeleidt vrouwen met hormonale klachten en kan, wanneer daar aanleiding voor is, testosteron voorschrijven. Wanneer zij dat precies doet en naar welke klachten en waarden ze daarbij kijkt, legt ze uit:

[QUOTE SOPHIE]

Krijg je testosteron voorgeschreven? Dan worden je waarden gecontroleerd. Zo kan een arts volgen hoe je lichaam op de behandeling reageert. Oestrogeen en progesteron krijgen tijdens de overgang meestal de volle aandacht. Testosteron hoort óók in dat gesprek thuis, aangezien het zogenaamde ‘mannelijke hormoon’ net zo goed onderdeel is van het vrouwenlichaam.

Over Sophie van Mind Your Gut

Sophie Kuizenga is gepromoveerd arts, orthomoleculair arts en darmtherapeut, en oprichter van Mind Your Gut in Amsterdam. Na jaren onderzoek naar functionele darmklachten bij kinderen merkte ze dat ze verder wilde kijken dan de klacht alleen. Ze verdiepte zich in orthomoleculaire geneeskunde, het darmmicrobioom en de wisselwerking tussen darmen, hormonen, hersenen en bekkenbodem. Ook werkte ze als arts-seksuoloog. Vanuit die brede blik combineert ze medische kennis met een holistische aanpak, met bijzondere aandacht voor darmklachten en hormonale gezondheid tijdens de (peri)menopauze.