Slaapapneu bij vrouwen: wat heeft de overgang ermee te maken?

Slaapapneu is een veelvoorkomende slaapstoornis die bij vrouwen vaak over het hoofd wordt gezien. Opvallend genoeg neemt het risico rond en na de overgang flink toe. Maar wat hebben hormonen dan met slaapapneu te maken? En wanneer is het verstandig om aan de bel te trekken?

Wat is slaapapneu eigenlijk?

Bij slaapapneu stokt je ademhaling tijdens je slaap steeds opnieuw. De meest voorkomende vorm is obstructieve slaapapneu (OSA). Hierbij ontspannen de spieren rond je keel tijdens het slapen zo sterk dat de luchtweg gedeeltelijk of helemaal dichtvalt. Je krijgt tijdelijk minder lucht binnen en je lichaam reageert door je heel even wakker te maken zodat de ademhaling weer op gang komt. Vaak merk je daar zelf niets van. Dit kan zich tientallen keren per uur herhalen. Je slaap wordt daardoor steeds onderbroken en je komt minder goed toe aan de diepe, herstellende slaap die je lichaam en brein nodig hebben.

Naar adem happen

De bekendste signalen van slaapapneu zijn luid snurken, naar adem happen tijdens de slaap en ademstops die door een partner worden opgemerkt. Overdag kan sterke slaperigheid ontstaan doordat je slaap telkens wordt onderbroken. Bij vrouwen ziet slaapapneu er alleen niet altijd zo duidelijk uit. Zij melden relatief vaker klachten als aanhoudende vermoeidheid, slapeloosheid, ochtendhoofdpijn, somberheid en moeite met concentreren. Dit zijn klachten die niet direct doen denken aan een probleem met de ademhaling. Daardoor kan slaapapneu bij vrouwen langer onopgemerkt blijven. Rond de overgang wordt het extra lastig, omdat slecht slapen, vermoeidheid, stemmingswisselingen en concentratieproblemen óók veelvoorkomende overgangsklachten zijn. Slaapapneu kan daardoor ten onrechte volledig aan hormonale veranderingen worden toegeschreven.

Hoeveel mensen hebben slaapapneu?

Hoe vaak slaapapneu precies voorkomt, hangt af van de leeftijd en van de criteria die onderzoekers gebruiken. Bovendien loopt een deel van de mensen rond zonder diagnose. Grote bevolkingsonderzoeken laten in ieder geval zien dat obstructieve slaapapneu bepaald geen zeldzame aandoening is. Een veel aangehaalde internationale studie schatte dat wereldwijd bijna een miljard volwassenen tussen 30 en 69 jaar een vorm van obstructieve slaapapneu hebben. Lang niet iedereen heeft daarbij ernstige klachten. Ook het verschil tussen mannen en vrouwen is minder zwart-wit dan vroeger werd gedacht. Slaapapneu wordt vaker bij mannen vastgesteld, terwijl de aandoening bij vrouwen waarschijnlijk vaker wordt gemist doordat hun klachten minder goed aansluiten bij het klassieke beeld.

Wat heeft de overgang ermee te maken?

Na de overgang komt slaapapneu bij vrouwen veel vaker voor. Dat blijkt ook uit onderzoek onder mensen tussen de 40 en 85 jaar. Van de vrouwen die nog niet in de menopauze waren, had 8,6 procent matige tot ernstige ademhalingsproblemen tijdens de slaap. Bij vrouwen die de menopauze al achter de rug hadden, was dat 29,4 procent. In die onderzoeksgroep kwamen deze ademhalingsproblemen dus ruim drie keer zo vaak voor na de menopauze. Dat wil overigens niet zeggen dat de overgang daarvan automatisch de oorzaak is. Vrouwen na de menopauze zijn gemiddeld ook ouder en factoren zoals gewicht en gezondheid spelen mee. Wel is duidelijk dat het risico op slaapapneu rond deze levensfase sterk toeneemt.

Oestrogeen en progesteron

Onderzoekers kijken ook naar de invloed van oestrogeen en progesteron. Deze hormonen zijn onder meer betrokken bij de regulatie van de ademhaling en de spieren rond de bovenste luchtwegen. Wanneer de hormoonspiegels tijdens en na de overgang veranderen, kan dat mogelijk bijdragen aan een grotere kwetsbaarheid voor slaapapneu. Ook verandert bij veel vrouwen met het ouder worden de verdeling van lichaamsvet, wat het risico verder kan verhogen. Hoe groot de afzonderlijke invloed van hormonen precies is, wordt nog onderzocht.

Wat doet slaapapneu met je lichaam?

Iedere keer dat je ademhaling stokt, kan het zuurstofgehalte in je bloed dalen. Je brein geeft vervolgens een alarmsignaal waardoor je kort ontwaakt en weer ademhaalt. Daarbij wordt ook je stresssysteem geactiveerd. Gebeurt dit nacht na nacht, dan krijgt je lichaam weinig rust. Dat merk je overdag. Vermoeidheid en slaperigheid liggen voor de hand, maar slaapapneu kan ook samengaan met geheugen- en concentratieproblemen, prikkelbaarheid en stemmingsklachten. Onbehandelde obstructieve slaapapneu is daarnaast in onderzoek in verband gebracht met onder meer hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, hart- en vaatziekten, beroerte en problemen met de glucosestofwisseling. De ernst van het risico verschilt per persoon en hangt onder andere samen met hoe ernstig de slaapapneu is en welke andere risicofactoren iemand heeft.

Wanneer is het verstandig om aan slaapapneu te denken?

Snurken betekent niet automatisch dat je slaapapneu hebt. Andersom hoef je ook geen enorme snurker te zijn om slaapapneu te hebben. Vooral bij vrouwen is het daarom goed om naar het hele plaatje te kijken. Word je structureel niet uitgerust wakker, ben je overdag opvallend slaperig, word je vaak wakker of vertelt je partner dat je ’s nachts stopt met ademhalen of naar lucht hapt? Bespreek dat dan met je huisarts. Dat geldt zeker wanneer klachten die aan de overgang worden toegeschreven blijven aanhouden. Met een slaaponderzoek kan worden gemeten hoe vaak je ademhaling wordt verstoord en wat er ondertussen met onder andere je zuurstofgehalte gebeurt. Zo’n onderzoek kan tegenwoordig vaak thuis plaatsvinden.

Wat kun je eraan doen?

De behandeling hangt af van de ernst en oorzaak. Bij overgewicht kan afvallen de klachten verminderen. Alcohol voor het slapengaan kan slaapapneu verergeren, doordat het de spieren rond de keel verder laat ontspannen. Bij sommige mensen helpt het om niet op de rug te slapen. Bij matige of ernstige obstructieve slaapapneu wordt vaak CPAP ingezet. Je slaapt dan met een masker dat lichte luchtdruk geeft en zo voorkomt dat de luchtweg dichtvalt. Een andere mogelijkheid is een speciaal bitje, een mandibulair repositieapparaat, dat de onderkaak iets naar voren houdt. In bepaalde gevallen zijn andere behandelingen of een operatie geschikt. Voor vrouwen rond de overgang is vooral één inzicht belangrijk: niet ieder slaapprobleem is automatisch een overgangsklacht. Hormonen kunnen je slaap flink ontregelen, terwijl er tegelijkertijd een slaapstoornis kan spelen die goed te behandelen is. Wanneer je ondanks voldoende uren in bed structureel uitgeput wakker wordt, kan het daarom waardevol zijn om niet alleen naar je hormonen en slaapgewoonten te kijken, maar óók naar wat er ’s nachts met je ademhaling gebeurt.