Als loslaten niet lukt: 5 wijze lessen van ‘rouw-professor’ Manu Keirse

Wat betekent loslaten als je helemaal niet los wílt laten? In de herfst dringt die vraag zich misschien nog wat sterker op. Terwijl de natuur loslaat wat geweest is, kan juist het gemis van iemand of iets dierbaars weer voelbaarder worden. Maar waar loslaten in de natuur vanzelf lijkt te gaan, ligt dat bij rouw heel anders. Rouwdeskundige professor Manu Keirse zet zelfs vraagtekens bij het idee dat we na een verlies überhaupt moeten loslaten.

Volgens rouwdeskundige professor Manu Keirse is loslaten eigenlijk niet het juiste woord. Rouwen gaat volgens hem niet over vergeten of een verlies achter je laten, maar over leren leven met wat er niet meer is. Of, zoals de kern van zijn werk wordt omschreven: rouwen is anders leren vasthouden. Keirse weet waar hij over spreekt. Hij is klinisch psycholoog, doctor in de geneeskunde en emeritus hoogleraar. Al tientallen jaren houdt hij zich bezig met verlies, verdriet en de laatste levensfase. Zijn boeken zijn bestsellers en werden in verschillende talen vertaald. Zijn bekendste werk, Helpen bij verlies en verdriet, geldt al jaren als een basisboek over rouw voor zowel rouwenden als hulpverleners. Deze vijf inzichten uit het boek geven je hopelijk wat houvast als je iemand anders moet leren vasthouden.

1. Rouw is geen stappenplan

Ontkenning, boosheid, verdriet, acceptatie… we praten vaak over rouw alsof je een aantal fases netjes achter elkaar doorloopt en daarna klaar bent. Keirse kijkt daar anders naar. Hij spreekt liever over rouwtaken dan over fases. Een taak kun je oppakken, tijdelijk neerleggen en later opnieuw opnemen. Verschillende rouwtaken kunnen bovendien tegelijkertijd spelen. Dat verklaart waarom verdriet zo onvoorspelbaar kan voelen. Je kunt wekenlang het idee hebben dat het beter gaat en vervolgens door een geur, liedje of verjaardag ineens weer diep geraakt worden. Dat betekent niet dat je terug bij af bent. Rouw beweegt niet in een rechte lijn.

2. Verdriet moet niet ‘opgelost’ worden

Als iemand verdriet heeft, willen we graag iets doen. We zoeken de juiste woorden, proberen iemand op te vrolijken of zeggen dat het met de tijd beter wordt. Maar volgens Keirse heeft een rouwende vooral behoefte aan mensen die durven te luisteren en bij het verdriet kunnen blijven. Ook pijnlijke emoties horen bij rouw. Boosheid, schuldgevoel, eenzaamheid en wanhoop kunnen zich afwisselen met momenten waarop je opeens wél kunt lachen. Rouw kan bovendien lichamelijk uitputtend zijn. Keirse spreekt daarom bewust over rouw-arbeid: omgaan met een groot verlies kost vaak bakken met energie.

3. Je hoeft iemand niet los te laten

Misschien wel een van Keirses mooiste inzichten: het doel van rouwen is niet dat je uiteindelijk degene van wie je hield loslaat. De relatie verandert, maar hoeft niet te verdwijnen. Keirse beschrijft dat je iemand als het ware een andere plaats in je leven geeft. Een overleden moeder blijft je moeder; iemand van wie je hebt gehouden blijft onderdeel van je geschiedenis. Herinneringen, uitspraken, gewoontes en alles wat iemand je heeft geleerd, draag je verder met je mee. De fysieke aanwezigheid verdwijnt, maar de band kan blijven bestaan. Rouwen is vanuit die gedachte niet zozeer loslaten, maar opnieuw ontdekken hoe je iemand kunt vasthouden.

4. Rouw gaat over veel meer dan de dood

We denken bij rouw meestal aan het overlijden van een dierbare. Maar Keirse gebruikt het begrip verlies veel breder. Ook het verlies van gezondheid, een relatie, werk of een toekomstbeeld kan een rouwproces op gang brengen. Je kunt zelfs rouwen om iets wat er nog is, maar voorgoed veranderd is. Om een lichaam dat niet meer kan wat het vroeger kon. Om een huwelijk dat eindigt. Om het kind dat het ouderlijk huis verlaat. Of om een toekomst waarvan je dacht dat die vanzelfsprekend was. Dat verdriet erkennen kan belangrijk zijn. Je hoeft niet eerst iemand te verliezen aan de dood voordat jouw gevoel van verlies er mag zijn.

5. Tijd alleen heelt niet alle wonden

“Geef het tijd” klinkt troostend, maar Keirse plaatst daar een belangrijke kanttekening bij. Verlies is volgens hem niet simpelweg een wond die vanzelf dichtgroeit. Een ingrijpend verlies kan je blijvend veranderen. Wel kun je leren het verlies in je leven te verweven en opnieuw plezier, liefde en betekenis ervaren.

Anders vasthouden

Rouwen heeft geen vaste einddatum. Een groot verlies krijgt in de loop van de tijd een andere plek in je leven en de herinnering aan degene die je mist, reist met je mee. Keirse laat in zijn werk zien dat liefde niet ophoudt wanneer iemand er niet meer is. Je bewaart iets van die persoon in verhalen, gewoontes, woorden en herinneringen. Zo wordt rouwen langzaam een vorm van anders vasthouden: je neemt mee wat van waarde was en geeft het een plek in het leven dat verdergaat.