We beschouwen psychisch lijden vaak als iets dat ons verzwakt, iets wat we moeten genezen of achter ons laten. Maar wat als lijden ook iets onthult? Wat als het, hoe pijnlijk ook, een beginpunt kan zijn van verandering, zelfinzicht en innerlijke kracht? Jim van Os, hoogleraar psychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht, geeft zijn visie.
Psychisch lijden: jouw poort naar innerlijke groei
In Trauma begrijpen, een deel uit de Kopzorgen-reeks, pleiten Jim van Os en Simona Karbouniaris voor een nieuw perspectief op psychisch lijden. Ze tonen aan hoe trauma, hoewel ontwrichtend, ook de kiem kan zijn van persoonlijke groei. Niet door het lijden te verheerlijken, maar door het serieus te nemen als betekenisvolle ervaring die vraagt om erkenning, tijd en verbinding.
Trauma: breuk én begin
Trauma wordt vaak gezien als iets uitzonderlijks, maar het is juist wijdverspreid. Het gaat niet alleen om grote schokkende gebeurtenissen, maar ook om aanhoudende ervaringen van onveiligheid, uitsluiting of verwaarlozing. Wat trauma kenmerkt, is dat het te veel was op het moment zelf en dat er niemand was om het samen mee te dragen. Psychisch lijden na trauma is geen zwakte, maar een logische reactie. Toch hoeft het daar niet bij te blijven. Wanneer iemand erkenning krijgt en ruimte om betekenis te geven aan wat is gebeurd, kan het lijden ook iets in beweging zetten. Trauma is dan niet alleen een breuk, maar ook een begin: het startpunt van zelfonderzoek en groei.
Herstel is transformatie
Herstellen van trauma betekent niet ‘de oude ik’ opnieuw worden. Het is geen eenvoudige terugkeer naar hoe het ooit was, maar een beweging naar iets nieuws. Dat nieuwe ontstaat niet ondanks het lijden, maar juist doordat iemand er betekenis aan geeft, vaak samen met anderen. Volgens Van Os en Karbouniaris is die zoektocht naar betekenis een fundamenteel onderdeel van heling. Ze spreken van herstelwijsheid: het besef dat lijden een kantelpunt kan zijn. Geen medische genezing, maar een proces waarin iemand zichzelf opnieuw leert kennen en waarden als mildheid, creativiteit en veerkracht ontwikkelt. Niet de diagnose staat dan centraal, maar het verhaal. Niet het defect, maar de weg vooruit.
Posttraumatische groei: veerkracht vanuit de breuk
Trauma markeert een breuk, maar het kan ook het begin zijn van iets nieuws. In Trauma begrijpen tonen Jim van Os en Simona Karbouniaris hoe mensen na ontwrichtende ervaringen niet alleen kunnen herstellen, maar soms ook groeien: met meer zelfinzicht, hernieuwde waarden en diepere verbondenheid. Die groei komt niet ondanks het lijden, maar erdoorheen.
Posttraumatische groei betekent niet dat het trauma ‘nuttig’ of ‘goed’ was. Het betekent dat mensen erin slagen om, door het donker heen, betekenis te vinden. Vaak gaat dat gepaard met een sterker gevoel van eigenwaarde, meer empathie en een helderder besef van wat er voor hen écht toe doet. Sommigen ontdekken nieuwe doelen of herontdekken vergeten verlangens. Anderen bouwen meer bewuste grenzen in, zorgen beter voor zichzelf of zoeken bewust andere vormen van verbondenheid. Dat groei mogelijk is, hangt niet alleen af van iemands veerkracht, maar ook van de omgeving. Erkenning, veiligheid, tijd en het mogen vertellen van je verhaal maken het verschil. In die zin is groei nooit iets puur individueels, het is iets wat ontstaat tussen mensen.
Van overleven naar betekenisvol leven
Psychisch lijden is rauw, intens en vaak verwarrend. Maar het is ook een uitnodiging om stil te staan bij wat je nodig hebt en waar je naartoe wil. Herstel draait niet alleen om genezen, maar om opnieuw wortelen; in jezelf en in je omgeving. Die weg is zelden rechtlijnig. Soms duurt het lang. Soms voelt het alsof je weer helemaal terug bij af bent. Maar telkens opnieuw blijkt: wat mensen draagt is niet de perfecte methode of de juiste diagnose, maar de ruimte om gezien en gehoord te worden. Veerkracht ontstaat niet in isolatie, maar in verbinding.
Over Jim van Os
Jim is hoogleraar psychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Als psychiater en oprichter van PsychoseNet doorbreekt hij hardnekkige mythes over psychisch lijden en pleit voor een radicaal andere kijk op geestelijke gezondheid.
Meer lezen?
Dit artikel is geïnspireerd op het boek Neurodiversiteit begrijpen in 33 vragen van Jim van Os en Simona Karbouniaris, verschenen in de Kopzorgen-reeks. Een reeks die breekt met klassieke denkpatronen over geestelijke gezondheid en ruimte maakt voor begrip, nuance en verbinding.
