Op het eerste gezicht lijkt diegene alles in huis te hebben. Zelfverzekerd, overtuigend, scherp van geest. Collega’s luisteren, successen worden aan hem of haar toegeschreven en van buitenaf oogt het als krachtig leiderschap. Maar soms wringt er iets: de sfeer kan omslaan, waardoor je ineens aan jezelf twijfelt, je klein voelt, of op eieren begint te lopen. Zo kan het masker waar je eerst door werd aangetrokken barstjes vertonen. In dit artikel vertelt narcisme-expert Mjon van Oers hoe narcistische leiders hun plek veroveren, waarom ze zoveel mensen in hun verhaal meenemen, en hoe jij je staande kunt houden.
Zo ontmasker je een narcistische leidinggevende en bewaak je jouw grenzen
Een narcistische leider is vaak een meester in presentatie. Hij of zij kiest opvallende kleding, gebruikt krachtige taal en straalt zelfvertrouwen uit. Al snel ontstaat het gevoel dat deze persoon weet wat hij doet. Zijn overtuiging is zo sterk dat je er bijna vanzelf in meegaat. Toch is deze eerste indruk zelden de volledige waarheid. Wat je ziet, lijkt daadkracht, maar wat je voelt kan misleidend zijn.
Charisma: inspiratie of illusie?
Niet iedereen met charisma is een narcist. Charisma kan inspireren en verbinden. Maar veel narcistische leiders gebruiken charisma als instrument, en juist dat maakt het verwarrend. Waar een authentieke leider ruimte geeft aan groei, neemt een narcistische leider vooral zelf ruimte in. Anderen worden ingezet als bevestiging, als publiek of als opstapje.
Herkenbare signalen
Narcistisch leiderschap laat zich herkennen in terugkerende patronen. Signalen die je serieus mag nemen zijn onder andere:
- Impulsief gedrag
- Gebrek aan empathie
- Prestige boven mensen stellen
- Anderen tegen elkaar opzetten
- Onrealistische verwachtingen
- Een sterke honger naar bewondering
- Boosheid of defensiviteit bij kritiek
Waarom geloven we diegene toch? Omdat een narcistische leider het script van succes perfect beheerst. Hij of zij ziet eruit als iemand die heel veel weet, praat als iemand die heel veel kan en gedraagt zich als iemand die het gaat maken. Tot het moment waarop het charismatische masker scheurt en zichtbaar wordt dat alles om hem draait.
Het bevrijdende inzicht
Achter het charisma schuilt vaak diepe onzekerheid, bedekt met lagen van arrogantie, manipulatie en controle. Een narcistische leider kan je eerst optillen en je het gevoel geven dat je speciaal bent, om je later te laten vallen zodra je niet meer past binnen zijn verhaal. Dat veroorzaakt onrust, soms subtiel, soms ontwrichtend. Zodra je begrijpt dat dit gedrag niet over jou gaat, maar voortkomt uit de ander, ontstaat er ruimte. Het is niet persoonlijk. Jij bent niet het probleem. Dat inzicht haalt de spanning uit de situatie en kan letterlijk ademruimte geven.
Hoe blijf je sterk?
Werken met een narcistische baas vraagt om bewust handelen. Houd communicatie kort en helder, ga discussies uit de weg waar mogelijk en verwacht geen dankbaarheid of erkenning. Bescherm je tijd en energie, zoek steun binnen de organisatie en wees eerlijk naar jezelf wanneer het tijd is om een andere weg te kiezen.
Tot slot
Narcistische leiders kunnen een organisatie laten schitteren aan de buitenkant, totdat de basis begint te wankelen. Door het masker heen kijken vraagt moed, maar het stelt je in staat te kiezen voor rust en zelf-respect. Wie zich verder wil verdiepen in herstel en bewustwording, kan kijken naar Voorbij Narcisme, een online coaching- en trainingsprogramma van Mjon van Oers. Meer informatie is te vinden via www.mjon.nl.
