Therapeut en auteur Dr. Jane Coerts begeleidt mensen in het vinden van betekenis na verlies en bij burn-out. Wij gingen met haar in gesprek over hoe rouw zich uit, waarom het soms jaren kan duren, en wat er gebeurt als we geen ruimte maken voor verdriet. “Rouw opent de poort van de zingeving”, zegt Jane. Maar hoe beweeg je dan van wond naar wonder?
Rouw opent de poort naar zingeving: van wond naar wonder – interview met Dr. Jane Coerts
Jane: Rouw is een mentale, fysieke en emotionele reactie op een significante verandering. Over de duur valt niet zoveel zinnigs te zeggen. Dat hangt af van degene die rouwt, de ‘kwaliteit’ van de rouw, de mate waarin iemand zich heeft geïdentificeerd met hoe het was, en de begeleiding die iemand heeft ontvangen in het buigen voor de aardse realiteit. Ook speelt iemands geschiedenis met verlies een rol. We spreken vaak over rouwverwerking, maar bij grote verliezen vind ik dat woord niet passend. Het gaat meer over het integreren van verlies. Dat proces is nooit klaar; van tijd tot tijd loop je weer een bochtje. Bijvoorbeeld bij een onvervulde kinderwens: eerst is er de rouw om het niet worden van ouder, later om het niet worden van grootouder. In elke levensfase kom je de pijn opnieuw tegen.
Hoe uit rouw zich, zowel fysiek als emotioneel?
Rouw heeft vele gezichten. Het duale procesmodel van Stroebe en Schut laat zien dat de meeste mensen een ‘voorkeurskant’ hebben: je richt je óf vooral op het verleden, óf op de toekomst. De heling zit in de beweging daartussen; nu eens stilstaan bij verlies, dan weer openen voor het nieuwe. Fysiek kun je rouw voelen als pijn om je hart, spanning op je borst of verkramping in je lijf. Emotioneel kan het zich uiten in boosheid, verdriet, angst of zelfs blijheid. Bijvoorbeeld opluchting dat het lijden van een dierbare voorbij is, of dat er ruimte ontstaat in je eigen leven. Sommige mensen sluiten zich juist af in hun pijn. Ook al lijkt het alsof ze afstand nemen, zij hebben het juist nodig dat je laat weten dat je er bent. Een wandeling in stilte of simpelweg aanwezigheid kan dan meer troost bieden dan woorden.
Waarom lijkt de een meer last van rouw te hebben dan de ander?
Dat heeft vaak te maken met hechting. Iemand die veilig gehecht is, kan de klappen van het leven beter opvangen en durft makkelijker hulp te vragen. Voor wie onveilig gehecht is, voelt uitreiken niet vanzelfsprekend. Het oude script — als het er echt op aankomt, is er niemand voor me — blijft dan intact. De poort naar nieuwe ervaringen blijft gesloten. In Afrika zeggen ze: “Gewonde olifanten moeten in de kudde.” Als een kudde olifanten onraad ruikt, gaan de sterkste dieren in een kring om de zwakkeren heen staan. Zo werkt het ook bij mensen: rouw heeft getuigen nodig. Je verhaal vertellen aan mensen die werkelijk aanwezig blijven, is op zichzelf al helend.
Welke momenten in jouw leven confronteerden je met rouw?
Ik ben geboren in Australië. Op mijn vierde keerden mijn moeder, broers en ik terug naar Nederland. Op het vliegveld bleek pas dat mijn vader achterbleef. Maanden later kwam hij ons achterna. Dat was mijn tweede grote verliesmoment. Het eerste was dat mijn ouders me vergaten mee te nemen uit het ziekenhuis na mijn geboorte. Mijn vroegste herinnering gaat daarover. Verder heb ik drie miskramen gehad, waar ik destijds te gemakkelijk overheen stapte. Tijdens de geboortes van mijn dochters kwam dat verdriet pas echt naar boven. En een sluimerend verlies: er was in mijn jeugd weinig ruimte voor mijn eigenheid, voor dialoog en nieuwsgierigheid. Nu haal ik dat ruimschoots in via gesprekken, podcasts, interviews en mijn werk.
Welke inzichten rondom rouw zijn voor jou waardevol geweest?
Rouw hoort bij het leven. Het opent de poort naar zingeving: van wond naar wonder, van opgave naar gave. Door rouw leer je wat echt van waarde is en ontstaat er compassie voor jezelf en anderen.
Is je omgang met rouw veranderd nu je er meer over weet?
Zeker, vooral door het weten voorbij het cognitieve. Mijn lijf weet ervan. Iedere keer als ik blijf haken aan iets in de buitenwereld, stel ik mezelf de vraag: Wat in mij wordt nu geraakt? Dat geeft me een diep gevoel van autonomie én verbinding.
Hoe kun je uitreiken naar iemand in rouw zonder die persoon te belasten?
Of je de ander belast, is aan de ander. Niemand kan iemand anders emotioneel belasten. Het is belangrijk om te voelen: wat kan ik geven en wat niet? Voor de één is dat een pannetje soep, voor de ander een wandeling. Vriendelijk aanwezig zijn is vaak al genoeg. Soms gun je iemand in de rouw steun en bied je dat ongevraagd aan. Het kan zijn dat iemand dat niet kan ontvangen. Dat komt ook voor. En ook hier geldt: ieder heeft recht op zijn of haar ’nee dank je’.
Wanneer is het tijd om jezelf een ‘schop onder de kont’ te geven bij rouw?
Wanneer je merkt dat je in een vast verhaal bent beland. Je hebt het al honderd keer verteld, en het maakt je niet lichter. Je merkt vermoeidheid bij jezelf, of zelfs verveling bij de ander. Dan is het verhaal gestold, en is het geen levendige ervaring meer. Dat is het moment om te kijken wat eronder leeft, zodat het weer kan gaan stromen.
Heb je een laatste wijze raad of quote?
Eerder een vraag: Welke verliezen hebben, als je erop terugkijkt, je leven verrijkt?
Kijk voor meer info over Jane op streamsite.nl.
