Achter de deuren van het mortuarium: het verhaal van obductie-assistent Lotte

De dood is een thema dat velen liever uit de weg gaan, maar voor Lotte Cortie (47) is het dagelijkse werkelijkheid. Als obductie-assistent in het Amsterdam UMC staat ze families bij in hun zoektocht naar antwoorden rondom de doodsoorzaak van een dierbare en zorgt ze voor een waardig afscheid van overledenen. In dit interview vertelt ze hoe ze vanuit de mediawereld in het mortuarium belandde, wat haar werk zo betekenisvol maakt en hoe ze zelf in balans blijft te midden van het afscheid.

Achter de deuren van het mortuarium: het verhaal van obductie-assistent Lotte

Samen met haar collega’s ondersteunt Lotte de patholoog (de arts die gespecialiseerd is in het onderzoeken van ziekten en doodsoorzaken) wanneer families duidelijkheid willen over het overlijden van hun geliefde. De obductie-assistent opent het lichaam en verwijdert de organen, zodat de patholoog deze verder kan onderzoeken. Op die manier hopen ze nabestaanden antwoorden te geven die verlichting en houvast bieden. Daarnaast verzorgen Lotte en haar team iedereen die in het mortuarium wordt binnengebracht: van overleden ziekenhuispatiënten tot mensen die via de politie komen na een ongeval, een suïcide of omdat ze alleen zijn gestorven en pas later zijn gevonden. Alles voor een waardig afscheid.

Van mediawereld naar mortuarium

Na een studie communicatie werkte Lotte jarenlang in de mediawereld, eerst voor verschillende tijdschriften en later in events. Het overlijden van haar vader in 2017 bracht haar echter op een ander pad. De uitvaartbegeleider die destijds bij haar familie betrokken was, maakte weinig indruk. Dat zette Lotte aan het denken: als ik geloof dat ik dit beter kan, moet ik dat misschien gaan doen. Tijdens de opleiding tot uitvaartbegeleider ontdekte ze dat haar hart niet lag bij het organiseren van uitvaarten, maar bij de zorg voor de overledenen zelf. Vier jaar werkte ze als overledenenverzorger, totdat de functie van obductie-assistent in het Amsterdam UMC op haar pad kwam. Daar vond ze haar plek. Voor Lotte gaat dit werk veel verder dan technische handelingen; het draait om zorg, respect en het bieden van antwoorden. We spraken haar over dit bijzondere vak dat meestal buiten beeld blijft, maar waar ieder van ons ooit mee in aanraking komt. En juist dan is het een geruststellende gedachte dat er mensen zijn die dit werk met zoveel toewijding doen.

Waar komt je fascinatie voor dit niet alledaagse vak vandaan?

‘Tijdens mijn studie in Diemen reed ik elke dag met de trein langs het grote pand van PC Uitvaart. Het trok altijd mijn aandacht, maar tot zeven jaar geleden heb ik er niets mee gedaan. Pas na het overlijden van mijn vader begon ik er serieus over na te denken. Mijn eerste stagedag in een mortuarium staat me nog helder voor de geest: ik stond met het zweet in mijn handen en vond het ontzettend spannend. Maar na drie dagen meelopen wist ik het zeker: dit is wat ik wil doen.’

Veel mensen voelen angst of ongemak bij de dood. Hoe is het voor jou om dagelijks met dit thema geconfronteerd te worden?

‘De dood is iets ongrijpbaars, dat ben ik door mijn werk steeds sterker gaan beseffen. In ons mortuarium zien we niet alleen oudere mensen, maar ook jonge levens die plotseling eindigen. Dat maakt me er heel bewust van dat het echt op elk moment voorbij kan zijn, ongeacht of je gezond leeft of niet. Misschien heeft het me daardoor ook kwetsbaarder gemaakt. Mijn vriend en ik hebben een soort afspraak: als hij vraagt hoe mijn dag was en niet doorvraagt, laat ik het daarbij. Voor mijn omgeving is het soms lastig om met de dood geconfronteerd te worden via mijn werk. Sommige vrienden zijn nieuwsgierig, anderen willen er liever niets van weten – en dat begrijp ik helemaal.’

Hoe belangrijk zijn collega’s voor jou op de werkvloer?

‘Collega’s zijn voor mij ontzettend belangrijk. Ze hebben allemaal veel ervaring en doen dit werk met net zoveel liefde als ik. Alleen zij weten echt wat je dagelijks meemaakt, dat schept een sterke band. Wat je ziet en hoort, de verhalen die je met je meedraagt: het is heel waardevol te weten dat ik altijd bij hen terecht kan. Meestal werken we met z’n tweeën, maar zelfs als je ’s nachts alleen aan het werk bent en iets je aangrijpt, weet je dat zij er voor je zijn om je op te vangen wanneer dat nodig is.’

Wat maakt het werk als obductie-assistent voor jou betekenisvol?

‘Voor mij is het betekenisvol dat we families soms antwoorden kunnen geven op vragen die zij hebben rondom iemands overlijden. Dat zij beter begrijpen waarom ze een geliefde moeten missen. Bij nabestaanden van suïcides of ongelukken is het daarnaast van groot belang dat er een waardig afscheid mogelijk is. Wij zetten ons daar met het hele team enorm voor in.’

Wanneer voelde je heel sterk: dit werk doet ertoe?

‘We hadden hier een keer een jongen die suïcide had gepleegd. Zijn gezicht hebben we gedeeltelijk moeten reconstrueren. Zijn moeder kwam hem bij ons bezoeken en vroeg daarna of ze hem mee naar huis mocht nemen. Toen dacht ik: dan hebben we de reconstructie goed gedaan. Op zo’n moment weet ik dat het er echt toe doet. Maar ook als de familie iemand niet meer wil zien, doen wij net zo hard ons best. Het gaat erom dat je iedereen met evenveel respect verzorgt. Of diegene nog wel of niet gezien gaat worden door anderen doet er dan niet toe.’

Heeft dit werk je kijk op leven en dood veranderd?

‘Het heeft me doen realiseren dat het leven plotseling over kan zijn. Op elke leeftijd, op elk moment van de dag. Wat we wel vaak zien is dat er na overlijden een soort rust over iemand komt. Vooral als diegene bijvoorbeeld een tijd ziek is geweest. Dan hoop je ook echt dat die persoon nu rust heeft gevonden, waar hij of zij ook is.’

Wat helpt jou om (mentaal) in balans te blijven? Aangezien je regelmatig met heftige thema’s uit een mensenleven geconfronteerd wordt.

‘Erover praten met collega’s is voor mij heel belangrijk om mentaal in balans te blijven. Zij weten wat er door je heen gaat. Daarnaast loop ik hard, dat is voor mij ook een manier om dingen los te laten. En hoewel ik soms echt nog wel eens aan iemand denk, is het goed om de verhalen en ervaringen wel op je werk te laten. Als ik alles mee naar huis zou nemen, kun je dit vak niet meer doen. Zoals wij vaak zeggen: je moet naast deze baan een heel leuk leven hebben, anders wordt het lastig.’

Heeft het begrip ‘spiritualiteit’ voor jou een andere invulling gekregen door je werk?

‘In mijn vorige werk als overledenenverzorger was ik met een collega een vrouw aan het verzorgen. Zij droeg een horloge waar je ook je hartslag op af kunt meten. Toen mijn collega haar haren aan het kammen was, gaf het horloge aan dat haar hartslag omhoog ging. Als hij stopte, ging de hartslag weer omlaag. Dat is heel lang een raadsel geweest totdat iemand mij wist te vertellen dat het door statische geleding van de borstel en het haar kan komen. En we hebben een keer gehad dat er een meneer die op straat leefde na onze verzorging bijna een glimlach op zijn gezicht leek te hebben. Ik denk dat er meer is tussen hemel en aarde, maar wat precies weet ik niet.’

Wil je nog een laatste wijze raad meegeven?

‘Bij ons in het mortuarium hangt een prachtig tegeltje waarop staat: Geniet nu, het is later dan u denkt.’

Kijk hier voor meer informatie over overlijden in het Amsterdam UMC en volg Lotte Cortie via LinkedIn.