De terugkeer van de hobby: waarom we weer dingen met onze handen willen maken

Breien, schilderen, tuinieren, koken, houtbewerken… het zijn activiteiten die misschien wat kneuterig klinken. Toch hebben steeds meer mensen behoefte aan een hobby waarbij ze iets met hun handen creëren. En dat is niet zo gek. In een wereld waarin een steeds groter deel van ons leven zich achter een scherm afspeelt, kan iets maken een welkome vorm van mentale rust zijn.

Tel eens op hoeveel uur je op een gemiddelde dag naar een scherm kijkt. We werken op laptops, beantwoorden berichten op onze telefoon, bestellen boodschappen online en ontspannen ’s avonds met Netflix, Instagram of TikTok. Zelfs op momenten waarop niets van ons wordt gevraagd, vullen we de leegte met informatie. Een hobby doorbreekt dat patroon. Tijdens het bakken van brood, schilderen van een kastje of breien van een trui ben je niet bezig met wat anderen maken, vinden of delen. Je aandacht verschuift van consumeren naar creëren. En juist dat lijkt belangrijk voor ons welzijn.

Positieve gevoelens

Psycholoog Tamlin Conner van de University of Otago onderzocht samen met collega’s Colin DeYoung en Paul Silvia wat alledaagse creativiteit met ons doet. Voor hun onderzoek hielden 658 mensen dertien dagen lang bij hoe creatief ze waren en hoe ze zich voelden. Op dagen ná meer creatieve activiteit rapporteerden deelnemers meer positieve gevoelens en een sterker gevoel van flourishing: het idee dat je goed functioneert en dat je leven betekenis en richting heeft. Opvallend genoeg vonden de onderzoekers veel minder bewijs voor het omgekeerde effect. Mensen gingen dus niet simpelweg meer creëren omdat ze zich goed voelden; creativiteit leek juist vooraf te gaan aan een beter gevoel.

Je hoofd krijgt iets concreets te doen

Een belangrijke verklaring is aandacht. Wie met zijn handen bezig is, moet zich concentreren op wat er voor hem ligt. Hoeveel steken heb ik nodig? Is de klei vochtig genoeg? Welke kleur meng ik hiermee? Je aandacht krijgt een duidelijke bestemming. Dat kan een verademing zijn als je gewend bent aan een hoofd waarin voortdurend twintig tabbladen openstaan. Een hobby vraagt aandacht zonder dezelfde mentale druk van werk. Er hoeft geen mail beantwoord, deadline gehaald of KPI behaald te worden. Psychiater Petros Levounis, voormalig president van de American Psychiatric Association, omschreef creatieve activiteiten als een manier om afstand te nemen van de dagelijkse druk, je hersenen op een andere manier te gebruiken en te ontspannen. In een APA-peiling gaf bijna de helft van de ondervraagden die creatieve activiteiten gebruikte aan dit te doen om stress en angst te verminderen.

Iets maken geeft voldoening

Er gebeurt nog iets wanneer je zelf een brood bakt, een plant laat groeien of eindelijk die scheve vaas uit de keramiekoven haalt: er is resultaat. Dat klinkt msschien wat banaal, maar is psychologisch interessant. Veel van wat we tegenwoordig doen is abstract. We versturen mails, schuiven documenten heen en weer en verwerken eindeloze hoeveelheden informatie. Aan het einde van de dag is niet altijd zichtbaar wat je eigenlijk hebt gedaan. Bij een hobby wel. Recent psychologisch onderzoek biedt daar een interessante verklaring voor. Creatieve activiteiten blijken samen te hangen met drie fundamentele psychologische behoeften: autonomie, competentie en verbondenheid. Je kiest zelf wat je maakt, merkt dat je ergens beter in wordt en kunt via je hobby contact maken met anderen. Die drie factoren helpen verklaren waarom alledaagse creativiteit samenhangt met een hoger welzijn. Daarbij hoef je overigens nergens goed in te zijn. Juist het amateurisme is onderdeel van de charme. Je mag iets doen zonder dat het geld, status, likes of een indrukwekkend eindresultaat hoeft op te leveren.

Een tegengif voor het digitale leven

Dat verklaart ook waarom de hobby juist nú zo aantrekkelijk voelt. Kunstmatige intelligentie kan teksten schrijven, afbeeldingen genereren en binnen seconden ideeën produceren waarvoor een mens vroeger uren nodig had. Ons dagelijks leven wordt steeds sneller, efficiënter en digitaler. Een hobby doet bijna het tegenovergestelde. Een trui breien is hopeloos inefficiënt wanneer je er voor een paar tientjes één kunt bestellen. Zelf tomaten kweken kost maanden. Een keramieken schaal maken duurt langer dan er eentje online in je winkelmandje gooien. En precies daarin schuilt de waarde: niet alles wat we doen hoeft efficiënt te zijn. Maken vertraagt. Je voelt materiaal, maakt fouten, begint opnieuw en ziet langzaam iets ontstaan dat er daarvoor niet was. Het brengt je terug naar de fysieke wereld.

Hobby’s brengen ons ook weer bij elkaar

Hobby’s hebben bovendien een sociale kant. Een keramiekcursus, koor, moestuin of breiclub geeft je een reden om regelmatig dezelfde mensen tegen te komen. Dat is relevant in een tijd waarin eenzaamheid een groeiend probleem is. De American Psychiatric Association wees recent op onderzoek waaruit blijkt dat gezamenlijke creatieve activiteiten een laagdrempelige manier kunnen zijn om sociale verbinding te bevorderen en eenzaamheid tegen te gaan. Ook grootschaliger onderzoek wijst in dezelfde richting. Een studie onder ruim 93.000 65-plussers uit zestien landen vond dat het hebben van een hobby samenhing met minder depressieve symptomen en meer geluk en levenstevredenheid.

Wat deed jij vroeger graag?

Je hoeft echt niet meteen een draaischijf en keramiek oven aan te schaffen. Denk eens terug aan wat je graag deed voordat je leven voornamelijk uit werk, verplichtingen en schermen bestond. Tekende je? Bakten jullie thuis taarten? Was je altijd aan het knutselen, fotograferen of tuinieren? Pak het weer op en probeer vooral niet om er meteen goed in te worden. Een hobby hoeft nergens toe te leiden. Dat je er een paar uur helemaal in opgaat, is al opbrengst genoeg.