Leefstijl psychiater Rogier Hoenders: zó leef je gezond zonder stress

Gezond leven is nog nooit zo populair geweest. We tellen stappen, meten onze slaap, volgen voedingsschema’s en luisteren naar podcasts over longevity. Op sociale media vliegen de ochtendroutines, ijsbaden en supplementen ons om de oren. De boodschap lijkt duidelijk: als je maar hard genoeg je best doet, kun je jezelf optimaliseren tot een gezondere, gelukkigere versie van jezelf. Maar wat als juist die voortdurende focus op verbetering ons in de weg zit? Leefstijlpsychiater Rogier Hoenders, auteur van Het Leefstijlboek voor de Zorgprofessional: Gewoontedieren in beweging, weet raad.

Leefstijl psychiater Rogier Hoenders: zó leef je gezond zonder stress

Gezondheid als een project dat nooit af is. Er is altijd nog een gewoonte die beter kan, een voedingsmiddel dat gezonder is of een nieuwe methode die meer resultaat belooft. Het streven naar welzijn verandert daarmee ongemerkt in een bron van stress. Volgens leefstijlpsychiater Rogier Hoenders is dat niet alleen vermoeiend, maar ook weinig effectief. Gezondheid draait namelijk niet om perfectie, maar om veerkracht. Niet om jezelf voortdurend te verbeteren, maar om goed voor jezelf te zorgen.

We zijn geen machines

Een van de grootste misverstanden van deze tijd is misschien wel dat we onszelf zijn gaan zien als systemen die geoptimaliseerd kunnen worden. Alsof gezondheid een kwestie is van de juiste knoppen indrukken en vervolgens het gewenste resultaat ontvangen. De werkelijkheid is minder maakbaar. Mensen zijn geen machines, maar levende wezens die voortdurend reageren op hun omgeving, relaties, emoties en levensomstandigheden. Er zijn periodes waarin alles moeiteloos lijkt te gaan, en periodes waarin simpelweg opstaan en de dag doorkomen het hoogst haalbare is. Gezondheid is dus meer dan de afwezigheid van ziekte of het behalen van een bepaald gewicht. Het gaat over het vermogen om je aan te passen aan wat het leven van je vraagt. Om na een moeilijke periode weer op te veren. Om voor jezelf te zorgen wanneer het tegenzit. Dat vraagt een andere houding dan de voortdurende zoektocht naar de beste versie van jezelf.

Honderden kleine keuzes vormen je gezondheid

De meeste mensen weten heel goed wat gezond is. We weten dat meer bewegen goed voor ons is, dat voldoende slaap belangrijk is en dat groenten doorgaans een betere keuze zijn dan een zak chips. Toch blijkt weten iets anders dan doen. Veel goede voornemens stranden omdat ze te groot zijn. We willen ineens vijf keer per week sporten, volledig stoppen met suiker of elke ochtend een uur mediteren. Dat lukt soms een paar weken, maar vaak niet lang genoeg om er een gewoonte van te maken. Duurzame verandering ontstaat meestal veel minder spectaculair. Een wandeling van tien minuten. Een kwartiertje eerder naar bed. Eén avond zonder telefoon. Een moment van bewust ademhalen tussen twee afspraken door. Kleine veranderingen lijken misschien onbeduidend, maar juist doordat ze haalbaar zijn, hebben ze de grootste kans om onderdeel te worden van het dagelijks leven. Gezondheid ontstaat uiteindelijk niet door een eenmalige inspanning, maar door honderden kleine keuzes die zich opstapelen.

Van controle naar compassie

Achter veel pogingen om gezonder te leven schuilt een vorm van controle. We willen klachten voorkomen, ons fitter voelen of grip krijgen op ons lichaam. Daar is op zichzelf niets mis mee. Maar wanneer gezondheid een voortdurende strijd wordt tegen onszelf, ontstaat er iets paradoxaal. We raken verwijderd van de persoon voor wie we eigenlijk goed wilden zorgen. Zelfzorg wordt dan zelfcorrectie. We leggen onszelf strenge regels op, voelen ons schuldig wanneer we daarvan afwijken en beoordelen onszelf voortdurend op ons gedrag. Een slechte nacht, een gemiste sportsessie of een ongezonde maaltijd voelt al snel als falen. Een gezondere benadering begint met een andere vraag. Niet: Hoe kan ik mezelf verbeteren? Maar: Wat heb ik op dit moment nodig? Soms is dat beweging. Soms rust. Soms een goed gesprek. Soms juist een middag in de natuur of een avond waarop niets hoeft. Gezondheid vraagt niet altijd om meer discipline. Regelmatig vraagt ze om meer vriendelijkheid.

Een leven dat groter wordt

Een interessant inzicht van Rogier Hoenders: Gezondheid gaat uiteindelijk niet over letterlijke gezondheid. De meeste mensen verlangen niet naar een perfect cholesterolgehalte of een optimaal slaapritme. Ze verlangen naar energie om met hun kinderen te spelen, naar verbinding met anderen of naar het gevoel dat hun leven ergens over gaat. Gezonde gewoontes zijn geen doel op zichzelf. Ze zijn een middel om meer aanwezig te kunnen zijn in het leven dat je wilt leiden. Daarom werkt een benadering die alleen focust op cijfers, prestaties en zelfoptimalisatie vaak onvoldoende. Ze maakt het leven kleiner. Alles komt in dienst te staan van gezondheid. Terwijl echte gezondheid misschien juist ontstaat wanneer het leven weer groter wordt dan de gezondheidsdoelen die we onszelf hebben opgelegd. Niet perfect eten, maar genieten van een maaltijd met vrienden. Niet zoveel mogelijk stappen zetten, maar wandelen omdat de natuur je goed doet. Niet mediteren om productiever te worden, maar om weer contact te maken met jezelf. Gezondheid is eerder een relatie: een voortdurende, soms rommelige, maar liefdevolle manier van omgaan met jezelf.

Rogier Hoenders, Het leefstijlboek voor de zorgprofessional – Gewoontedieren in beweging (Boom, 2026), €32,95, verkrijgbaar via Bol.com.