Fawning: waarom je jezelf verliest in het aanpassen aan anderen

Soms kom je een begrip tegen waardoor allerlei losse puzzelstukjes ineens op hun plek vallen. Fawning is er zo één. Want wat aan de buitenkant zorgzaam, flexibel of betrokken lijkt, kan van binnen iets heel anders zijn: geen vrije keuze, maar een automatische beweging naar de ander om de verbinding te bewaren en spanning te voorkomen. Dat kan betekenen dat je instemt met een afspraak waar je eigenlijk geen energie voor hebt, op je werk steeds nét iets te veel op je neemt of in een relatie zo vaak meebeweegt dat je nauwelijks nog weet wat jíj wilt. Ontspanningscoach Maria en systemisch coach Jorine doken in dit fascinerende patroon. Een belangrijk onderwerp, omdat fawning vaak zó subtiel is dat je het jarenlang kunt doen zonder het zelf te herkennen…

Je aanpassen zonder dat je het doorhebt

Maria & Jorine: Fawning wordt beschreven als een stressreactie naast fight, flight en freeze. Bij gevaar of spanning ga je niet vechten, vluchten of bevriezen, maar beweeg je naar de ander toe. Je voelt aan wat iemand nodig heeft. Je past je aan. Houdt de sfeer goed. Vermijdt een mogelijk conflict. Soms zo automatisch dat je pas veel later merkt dat je zelf eigenlijk iets anders wilde. Het lastige is dat fawning er aan de buitenkant helemaal niet problematisch uit hoeft te zien. Je bent waarschijnlijke degene die gemakkelijk meegaat, goed kan luisteren en rekening houdt met anderen. Dat zijn op zichzelf mooie eigenschappen. Het verschil zit in de vraag of je nog kunt voelen dat je een keuze hebt en hoe echt je verbindingen met anderen zijn of nog belangrijker, met jezelf. 

Vaak is het een mechanisme waarbij een grote angst zit om afgewezen te worden. In het meebewegen met de ander (vaak weg van jezelf), probeer je controle te houden op de verbinding en relatie. Met de illusie; als ik goed weet, voel en doe wat de ander wilt van mij, dan blijft diegene bij mij bijvoorbeeld. Maar eigenlijk ben je dan niet helemaal aanwezig met jezelf. Het is alleen echt moeilijk om dat verschil te ervaren en in het moment bewustzijn hierop te hebben. In het contact sta je namelijk zo in verbinding met de ander dat je soms niet eens meer weet: ben ik het hiermee eigenlijk eens of zit ik zo in de huid van de ander dat ik mezelf niet meer voel?

Het zit vaak in heel kleine momenten

Na het lezen van Clayton’s boek begonnen we het patroon steeds vaker te herkennen in alledaagse situaties bij onszelf en bij coachees. Je partner heeft enthousiast een vakantie uitgestippeld en jij gaat gewoon mee in het programma, terwijl je lichaam eigenlijk verlangt naar een dag helemaal niets. Tijdens een sportles begrijp je een oefening niet goed. Je wilt vragen of de docent hem nog een keer kan uitleggen, maar iets houdt je tegen. Straks ben ik lastig. De rest snapt het toch ook? Of een vriendin vraagt of je meegaat naar een concert. Voor je goed en wel hebt gevoeld of je daar zin in hebt, hoor je jezelf al zeggen: ‘Leuk!’

Je baas doet een voorstel en in dat moment ben je het er helemaal mee eens maar eenmaal thuis twijfel je en wil je iets anders maar durf je er niet meer op terug te komen. Iemand geeft je feedback dat je zelf niet herkent maar je neemt het voor waar aan en gaat twijfelen aan je eigen waarneming met de conclusie: ‘Ik zal het wel verkeerd gezien hebben’. Het zijn geen enorme gebeurtenissen. Juist daarom vallen ze zo weinig op. Maar al die kleine momenten kunnen bij elkaar optellen. Iedere keer beweegt je aandacht eerst naar buiten: Wat wil de ander? Wat wordt er van mij verwacht? Hoe zorg ik dat het goed blijft? Hoe hou ik de relatie? En pas daarna — als er überhaupt nog ruimte voor is — ga je naar binnen.

Wat wil ík eigenlijk?

Dit is een van de lastigste kanten van fawning. Wanneer je lange tijd gewend bent geweest om je op anderen af te stemmen, kan de vraag ‘Wat heb jij nodig of ‘Wat wil jij?’ moeilijk zijn. Niet omdat je geen behoeften hebt. Je bent alleen zo snel geworden in het waarnemen van de ander dat je eigen signalen nauwelijks de tijd krijgen om binnen te komen en op te merken. Een grens (of wens) voelen begint namelijk al vóór het uitspreken ervan. Als er iets gebeurt dat je eigenlijk niet wilt, voel je misschien al een lichte spanning in je buik. Word je wat meer moe. Merk je irritatie of alertheid. Of heb je een vaag gevoel dat je ergens eigenlijk geen zin in hebt, zonder precies te kunnen uitleggen waarom. Het zijn signalen die gemakkelijk worden overstemd door een veel snellere reflex: Nee, hoor. Het is prima. Doe maar. Ik pas me wel aan. 

Waarom ‘gewoon wat vaker nee zeggen’ niet genoeg is

Als aanpassen jarenlang een manier is geweest om veiligheid en verbinding te bewaren, verander je dat niet simpelweg door jezelf voor te nemen assertiever te worden. Je kunt alle juiste woorden kennen en tóch automatisch ‘ja’ zeggen. Daarom begint ont-fawnen bij het moment voordat je antwoord geeft. Immers, om je grens aan te geven moet je weten waar die ligt. In de momenten voor je actie of reactie ligt wel een kans. Wacht even om te checken: Wat gebeurt er in mijn lichaam? Wat voel ik? Wat zou ik antwoorden als ik niet bang was om iemand teleur te stellen? Dat klinkt eenvoudig. In de praktijk kan juist die kleine pauze behoorlijk spannend zijn. En vaak heb je meer ruimte en afstand nodig dan je dacht om weer bij jezelf te komen.

Ruimte tussen de vraag en het antwoord

Ont-fawnen houdt niet in dat je ineens overal ‘nee’ tegen moet zeggen, of minder rekening moet houden met anderen. Het gaat erom dat er weer iets van keuze ontstaat. Dat je tegen je partner kunt zeggen: ‘Ik vind het fijn dat je zoveel hebt uitgezocht voor de vakantie, én ik merk dat ik behoefte heb aan meer rust.’ Dat je tijdens die sportles tóch je hand opsteekt. Of dat je op de vraag van een vriendin of je leidinggevende niet onmiddellijk antwoordt, maar zegt: ‘Ik wil hierover nadenken. Ik laat het je morgen even weten.’ Momenten waarin je ontdekt: Ik kan bij mezelf blijven zonder dat de verbinding met de ander meteen verdwijnt.

Meer lezen:

Wil je dieper in fawning duiken? In Fawning (€24,99) laat psycholoog Ingrid Clayton zien waarom we onszelf verliezen in pleasen en aanpassen én hoe je de weg terug naar jezelf vindt.