Cortisol face: kan stress je gezicht echt veranderen?

Een opgezet gezicht, wallen onder je ogen, een doffere huid en minder definitie rond je kaaklijn. Op social media wordt het al snel een cortisol face genoemd: een gezicht waaraan je zou kunnen zien dat je te veel van het stresshormoon cortisol aanmaakt. Zo eenvoudig ligt het niet. Toch is de gedachte dat langdurige stress zichtbaar kan worden in je gezicht minder gek dan hij klinkt. Cortisol heeft namelijk invloed op je huid, collageen en herstelvermogen. En vooral na je 45e wordt die relatie interessant.

Cortisol staat bekend als het stresshormoon, maar dat klinkt negatiever dan het is. Je lichaam kan niet zonder. Het hormoon wordt geproduceerd door je bijnieren en helpt onder andere je bloedsuikerspiegel en bloeddruk reguleren. Ook speelt het een rol bij je immuunsysteem en je slaap-waakritme. Zodra je stress ervaart, zetten je hersenen een soort alarmketen in werking. Via verschillende tussenstappen krijgen je bijnieren het signaal om extra cortisol aan te maken. Handig wanneer je plotseling moet reageren op gevaar of een belangrijke deadline moet halen. Daarna hoort je lichaam weer terug te schakelen. Het wordt vooral interessant wanneer stress langdurig aanhoudt en dit systeem steeds opnieuw wordt geactiveerd. Onderzoek brengt chronische psychologische stress in verband met veranderingen in onder andere immuunprocessen, oxidatieve stress en het functioneren van de huid.

Bestaat een ‘cortisol face’ echt?

Cortisol face is geen medische diagnose. Het extreem ronde en volle gezicht dat je online soms ziet, bestaat wel, maar hoort vooral bij langdurig abnormaal hoge cortisolwaarden, zoals bij het syndroom van Cushing of bij langdurig gebruik van bepaalde corticosteroïden. De dagelijkse stress van een drukke baan of een paar slechte nachten veroorzaakt doorgaans niet zulke extreme veranderingen. Toch kan chronische stress wel degelijk aan je gezicht af te lezen zijn. Alleen gaat het dan om veel subtielere processen. Denk aan een vermoeide uitstraling, een huid die minder goed herstelt of huidproblemen die opspelen. Stress wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met veranderingen in de huidbarrière, wondgenezing en ontstekingsprocessen.

Je huid heeft haar eigen stresssysteem

En dan wordt het interessant: cortisol bereikt je huid niet alleen via je bloed. Je huid kan zélf ook stresshormonen en andere stresssignalen produceren en erop reageren. Je huid en hersenen staan dus voortdurend met elkaar in contact. Bij psychologische stress worden verschillende processen in de huid geactiveerd die invloed hebben op onder andere ontstekingsreacties en herstel. Je huid is daarmee geen passief omhulsel, maar een orgaan dat actief reageert op wat er in je lichaam én hoofd gebeurt. Dat is vooral na je 45e relevant. Rond de perimenopauze beginnen de oestrogeenspiegels te veranderen en na de menopauze neemt de hoeveelheid oestrogeen sterk af. En juist oestrogeen speelt een belangrijke rol bij het behoud van collageen, hydratatie, dikte en elasticiteit van de huid.

Cortisol en collageen: geen ideale combinatie

Een van de processen die cortisol kan beïnvloeden, is de aanmaak en afbraak van collageen. Langdurige blootstelling aan glucocorticoïden – de hormoonfamilie waartoe cortisol behoort – kan processen verstoren die betrokken zijn bij de hoeveelheid en kwaliteit van collageen in de huid. Fibroblasten spelen daarin een hoofdrol: dit zijn de cellen in de lederhuid die onder andere collageen produceren. Voor vrouwen rond en na de menopauze is dat extra relevant. Onderzoek suggereert dat de huid in de eerste vijf jaar na de menopauze tot ongeveer 30 procent van haar collageen kan verliezen. Daarna gaat die afname geleidelijk verder. De daling van oestrogeen lijkt daarbij een belangrijke aanjager te zijn. Chronische stress is dus niet dé oorzaak van huidveroudering. Maar in een levensfase waarin de huid door hormonale veranderingen toch al collageen verliest, kan langdurige stress een extra ongunstige factor zijn. Daar komt oxidatieve stress bij. Wanneer de balans tussen vrije radicalen en antioxidatieve bescherming verstoord raakt, kunnen cellen en weefsels beschadigd raken. Langdurige psychologische stress wordt in wetenschappelijk onderzoek in verband gebracht met een toename van zulke oxidatieve processen en verstoring van herstelmechanismen.

Maar waarom wordt je gezicht dan ‘puffy’?

Hier is de wetenschap een stuk minder rechtlijnig. Een opgezet gezicht betekent niet automatisch dat je cortisol te hoog is. Vochtretentie kan allerlei oorzaken hebben: van veel zout of alcohol tot allergieën, medicatie, slecht slapen en hormonale schommelingen. Stress kan een aantal van die factoren wél versterken. Wie langere tijd gespannen is, slaapt bijvoorbeeld vaak minder goed en herstelt minder goed. Ook kan stress bestaande huidproblemen verergeren. Het resultaat kan een gezicht zijn dat vermoeider, onrustiger of minder fris oogt, zonder dat er sprake is van een medisch cortisoloverschot.

Je wilt cortisol niet zo laag mogelijk krijgen

De oplossing is dus niet een cortisol detox, supplement of ochtendroutine die belooft je cortisol zo snel mogelijk te verlagen. Cortisol hoort bij een gezond lichaam. Waar het vooral om gaat, is dat je stresssysteem na inspanning ook weer kan terugschakelen. Zeker na je 45e, wanneer hormonale veranderingen je huid kwetsbaarder maken voor collageenverlies en droogte, is goed herstellen daarom óók een vorm van huidverzorging.