De neuropsychologie van aantrekkingskracht: waarom we vallen op wie we vallen

Waarom vinden we de ene persoon onmiddellijk aantrekkelijk en doet een ander ons helemaal niets? We denken graag dat aantrekkingskracht een kwestie van persoonlijke smaak is. Toch heeft ons brein vaak al een oordeel gevormd voordat we daar bewust over hebben nagedacht. Een gezicht, een stem, een blik: in fracties van seconden worden ze verwerkt en gewaardeerd. Maar wat beoordeelt ons brein eigenlijk?

Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar aantrekkelijkheid. Neurowetenschappers die mensen in een fMRI-scanner naar gezichten laten kijken, zien iets interessants gebeuren. Bij het zien van een aantrekkelijk gezicht worden onder andere de nucleus accumbens en de mediale orbitofrontale cortex actiever. Dit zijn gebieden in onze hersenen die betrokken zijn bij motivatie, beloning en het toekennen van waarde. Hoe aantrekkelijker proefpersonen een gezicht beoordelen, hoe sterker bepaalde delen van dit beloningssysteem kunnen reageren.

Beloningssignaal

Dat systeem is niet exclusief gereserveerd voor mooie mensen. De orbitofrontale cortex speelt óók een rol bij het waarderen van bijvoorbeeld eten, geld, muziek en andere prettige ervaringen. Vanuit het perspectief van het brein is aantrekkelijkheid dus in zekere zin een beloningssignaal: hier wil ik aandacht aan besteden. Het bijzondere is dat een deel van die verwerking automatisch lijkt te verlopen. Zelfs wanneer proefpersonen niet gevraagd wordt of ze iemand mooi vinden, reageren hersengebieden voor visuele gezichtsverwerking op aantrekkelijkheid. Je bewuste mening loopt dus soms achter de feiten aan.

Maar waar reageert dat brein dan op?

Er bestaat geen universele formule voor een aantrekkelijk gezicht. Wel zijn er eigenschappen die gemiddeld invloed hebben op onze beoordeling. Symmetrie speelt een rol, evenals huidkwaliteit, gezichtsverhoudingen en kenmerken die samenhangen met leeftijd en gezondheid. Maar er is nog iets merkwaardigs: gemiddeldheid kan aantrekkelijk zijn. Wanneer onderzoekers verschillende gezichten digitaal samenvoegen tot één gemiddeld gezicht, wordt zo’n samengesteld gezicht vaak aantrekkelijk gevonden. Een vergelijkbaar verschijnsel is zelfs bij stemmen aangetoond: digitaal uitgemiddelde stemmen werden aantrekkelijker beoordeeld. Waarschijnlijk houdt ons brein van signalen die relatief gemakkelijk te verwerken en vertrouwd zijn. Dat is overigens geen pleidooi om zo gemiddeld mogelijk door het leven te gaan. Want zodra we iemand werkelijk ontmoeten, wordt het systeem aanzienlijk ingewikkelder.

Een glimlach verandert de rekensom

Een foto is maar een momentopname. In het echte leven verwerkt het brein tegelijkertijd beweging, mimiek, oogcontact, lichaamstaal en stem. Een beroemd fMRI-onderzoek liet bijvoorbeeld zien dat een glimlach de reactie van de mediale orbitofrontale cortex op een aantrekkelijk gezicht verder kan versterken. Een aantrekkelijk gezicht dat naar jou glimlacht, krijgt neurologisch als het ware extra punten. En dan is er de stem. We halen verbazingwekkend veel informatie uit enkele seconden geluid. Onderzoek met hersenmetingen laat zien dat de verwerking van vocale aantrekkelijkheid al vroeg kan beginnen, zelfs wanneer iemand helemaal niet bewust de opdracht krijgt de aantrekkelijkheid van de stem te beoordelen. Opvallend weetje: onderzoekers ontdekten zelfs dat het uitmiddelen van verschillende stemmen ze aantrekkelijker kan maken. Blijkbaar houdt het brein niet alleen bij gezichten van een zekere vertrouwde regelmaat.

Waarom valt de één wel en de ander niet op?

Hier wordt de neuropsychologie pas echt interessant. Want als aantrekkelijkheid alleen een optelsom van symmetrie, huid en stemhoogte was, zouden we allemaal op dezelfde persoon verliefd worden. Dat gebeurt gelukkig zelden. De beloningswaarde van een gezicht hangt mede af van degene die kijkt. Seksuele oriëntatie beïnvloedt bijvoorbeeld de hersenrespons op aantrekkelijke mannelijke en vrouwelijke gezichten. Daarnaast spelen eerdere ervaringen, verwachtingen en sociale context mee. Aantrekkelijkheid is bovendien relatief. Ons brein beoordeelt mensen niet in een vacuüm, maar vergelijkt. Onderzoek naar beauty comparison laat zien dat beoordelingen van fysieke aantrekkelijkheid afhankelijk zijn van referentiekaders en vergelijking. Kortom: aantrekkelijk zijn is voor een belangrijk deel een ervaring die ontstaat tussen waarnemer en waargenomene.

Misschien is wederkerigheid het aantrekkelijkst

En dan komt de factor die geen enkele spiegel kan laten zien: wat de ander van óns vindt. Mensen zijn buitengewoon gevoelig voor sociale acceptatie. Alleen al ontdekken dat iemand jou leuk vindt, activeert delen van het beloningssysteem, waaronder de nucleus accumbens. Die reactie wordt sterker beïnvloed door hoeveel waarde we zelf aan die persoon hechten.Dat geeft aantrekkingskracht een fascinerende lus. We zien iemand, ons brein kent waarde toe aan die persoon, we ontvangen signalen terug en die informatie kan onze waardering opnieuw veranderen. Misschien verklaart dat waarom iemand die je op een foto nauwelijks zou opmerken na een uur praten opeens onweerstaanbaar kan lijken. Het gezicht is niet veranderd. De informatie in je brein wel.