Stop met zeggen dat ‘alles met een reden gebeurt’ (en zeg dit in plaats daarvan)

“Alles gebeurt met een reden.” De kans is groot dat je deze zin weleens hebt gehoord na een relatiebreuk, ontslag of overlijden. Misschien sprak je hem zelf uit om iemand een hart onder de riem te steken. Het is een goedbedoelde poging om grip te krijgen op iets onbegrijpelijks. Maar wat als deze uitspraak helemaal niet zo helpend is als we denken?

In zijn boek Waarheid is voor wie het aandurft noemt filosoof en meditatieleraar Christopher Wallis ‘alles gebeurt met een reden’ zelfs een nabije vijand van de waarheid. Volgens hem schuilt het risico erin dat we te snel betekenis geven aan pijn, nog voordat we haar werkelijk hebben doorleefd. Hieronder geeft hij inzicht in waarom juist die goedbedoelde overtuiging ons soms verder van onszelf af kan brengen.

Behoefte aan een verklaring

Ons brein houdt niet van chaos. Wanneer ons iets ingrijpends overkomt, gaan we automatisch op zoek naar een verklaring. Waarom overkwam mij dit? Wat moet ik hiervan leren? Waar is dit goed voor? Daar schuilt een risico. De uitspraak ‘alles gebeurt met een reden’ suggereert dat er een verborgen plan bestaat dat we alleen nog hoeven te ontdekken. Terwijl we op het moment zelf vaak helemaal niet kunnen overzien wat een gebeurtenis betekent. Het gevolg? We proberen ons verdriet te verklaren, terwijl het eerst gevoeld wil worden.

Een spiritueel pleistertje

De gedachte dat een verlies “later ergens goed voor zal zijn” kan tijdelijk troost bieden. Maar ze staat ook in de weg. Zodra we te snel op zoek gaan naar een les of een hogere bedoeling, bestaat de kans dat we ongemerkt over onze emoties heen stappen. Stel dat een vriendin na een pijnlijke relatiebreuk te horen krijgt: ‘Het universum heeft vast iemand beters voor je in petto.’ Of dat iemand na een miskraam hoort: ‘Dit moest zo zijn; er wacht vast iets mooiers op je.’ Hoe liefdevol bedoeld ook, zulke uitspraken kunnen de ruimte voor verdriet onbedoeld verkleinen. In de psychologie bestaat daar zelfs een term voor: spiritual bypassing. Daarbij gebruiken we spirituele overtuigingen om moeilijke gevoelens niet volledig toe te laten. Zinnen als ‘het universum had een plan’ of ‘alles gebeurt met een reden’ worden dan een manier om verdriet, boosheid of angst op afstand te houden.

Betekenis ontstaat achteraf

Dat betekent niet dat pijn niets oplevert. Sommige gebeurtenissen veranderen ons leven voorgoed. Een relatiebreuk kan leiden tot meer zelfkennis. Een burn-out kan duidelijk maken dat je jarenlang over je grenzen bent gegaan. Het verschil zit in de volgorde. Een ervaring heeft niet automatisch een betekenis op het moment dat ze plaatsvindt. Die ontstaat vaak pas achteraf, wanneer je de tijd hebt genomen om te verwerken wat er is gebeurd. Niet doordat het universum een boodschap verstopt heeft, maar doordat jij langzaam afpelt wat de ervaring met je heeft gedaan.

Eerst voelen, dan begrijpen

Verwerking begint daarom niet met analyseren, maar met voelen. Verdriet mag verdriet zijn. Boosheid hoeft niet meteen een levensles te bevatten. Angst vraagt niet direct om een verklaring. Pas wanneer emoties de ruimte krijgen, ontstaat er vaak vanzelf meer helderheid. Ook de psychologie laat zien dat emoties beter integreren wanneer ze eerst worden erkend, in plaats van weggepraat of gerationaliseerd.

Dankbaarheid laat zich niet afdwingen

Ook over dankbaarheid zet Wallis je aan het denken. In de wereld van persoonlijke ontwikkeling lijkt het soms alsof we dankbaar móéten zijn voor alles wat ons overkomt. Voor een burn-out. Een scheiding. Een ziekte. Maar oprechte dankbaarheid laat zich niet forceren. Soms ontstaat ze pas jaren later. Soms helemaal niet. En dat is niet erg. Niet iedereen beschikt op ieder moment over de emotionele of mentale veerkracht om iets waardevols uit een ingrijpende gebeurtenis te halen. Dat maakt je niet minder veerkrachtig of spiritueel; het maakt je mens.

Eerlijkere vorm van troost

Wanneer iemand midden in een moeilijke periode zit, hoeven we niet direct op zoek naar een verklaring. Vaak is het genoeg om aanwezig te zijn en de ander niet weg te trekken uit zijn verdriet. Een helpendere gedachte zou kunnen zijn: Ik weet niet waarom dit gebeurt. Wel geloof ik dat deze ervaring, ooit, betekenis kan krijgen. Dat laat ruimte voor alles wat er op dat moment is.

Over Christopher Wallis

Christopher is filosoof, Sanskrietgeleerde en meditatieleraar, gespecialiseerd in non-duale tantra en boeddhistische filosofie. In zijn boek Waarheid is voor wie het aandurft fileert hij tientallen populaire spirituele overtuigingen: van ‘alles gebeurt met een reden’ tot ‘go with the flow’ en ‘je creëert je eigen werkelijkheid’. Niet om spiritualiteit af te wijzen, maar juist om haar te ontdoen van clichés en terug te brengen naar wat volgens hem werkelijk bevrijdend is.